Chet eldagi ish beruvchidan valyutada olinadigan ish haqiga soliq imtiyozi
Chet eldagi ish beruvchidan xorijiy valyutada olinadigan ish haqi uchun GVK 23/14 boʻyicha soliq imtiyozi: kimlar foydalanadi, beshta shart va ularni tasdiqlovchi hujjatlar, nimalar qamrab olinmaydi, misollar, tamgʻa soligʻi, deklaratsiyalar, ikki tomonlama soliqqa tortish va SGK tomoni.
Masofaviy ishlashning keng tarqalishi bilan Turkiyada yashab, chet eldagi kompaniyaning ish haqi roʻyxatida ishlayotgan odamlar soni ortib bormoqda. Ularning birinchi savoli odatda bir xil: ish haqim Turkiyada soliqqa tortiladimi? Daromad soligʻi toʻgʻrisidagi qonun 23-moddasining 14-bandi bunday ish haqini muayyan shartlarda daromad soligʻidan ozod qiladi. Amaliyotda “xorijdan olinadigan ish haqi imtiyozi” deb ataladigan bu qoida yangi emas; biroq uning shartlari tor talqin qilinadi va bitta shart buzilsa, imtiyoz toʻliq yoʻqotiladi.
Qoida va uning tarixi
Bu band Daromad soligʻi toʻgʻrisidagi qonunga 3239-sonli qonunning 42-moddasi bilan qoʻshilgan (RG 11.12.1985, 18955-son). 147-sonli Daromad soligʻi umumiy kommyunikesida (RG 09.02.1986, 19014-son) imtiyoz 01.01.1986 dan keyin xorijiy valyutada toʻlangan ish haqiga qoʻllanishi tushuntirilgan.
Qoidaga koʻra, qonuniy manzili va ish markazi Turkiyada boʻlmagan, cheklangan soliq toʻlovchi hisoblangan ish beruvchilarning Turkiyadan tashqarida olingan daromadidan oʻz xodimlariga xorijiy valyutada toʻlaydigan ish haqi daromad soligʻidan ozod. 6728-sonli qonun (RG 09.08.2016, 29796-son) mintaqaviy boshqaruv markazlari toʻgʻrisida ikkinchi kichik bandni qoʻshgani sababli, asosiy qoida endi (a) kichik bandi deb ataladi.
Kimlar foydalanadi?
Imtiyoz xodimning kimligiga emas, balki ish beruvchiga va toʻlovning tabiatiga qaraydi. 147-sonli kommyunikega koʻra, ish haqini olayotgan shaxsning toʻliq yoki cheklangan soliq toʻlovchi ekanligi ahamiyatga ega emas. Shu sababli Turkiyada yashovchi Turkiya fuqarosi ham, chet ellik ham bir xil shartlarda foydalanishi mumkin. GİB yozma tushuntirishlarida (özelge) imtiyoz qoʻllangan odatiy holatlar:
- Chet eldagi kompaniya bilan tuzilgan mehnat shartnomasi asosida uydan ishlaydigan shaxslar,
- Turkiyada tijorat faoliyati yuritmaydigan va xarajatlari chet eldagi bosh ofis tomonidan qoplanadigan vakolatxona va aloqa ofislarining xodimlari,
- Xalqaro tashkilotlarning Turkiyadagi notijorat ofislari xodimlari.
Imtiyoz shartlari
GİB yozma tushuntirishlari quyidagi shartlarning birgalikda bajarilishini talab qiladi:
| Shart | Maʼnosi | Qanday hujjatlashtiriladi |
|---|---|---|
| Ish beruvchining qonuniy manzili va ish markazi Turkiyada emas | Ish beruvchi cheklangan soliq toʻlovchi; Turkiyada kompaniyasi, filiali yoki boshqaruv joyi yoʻq | Xorijiy savdo reyestridan koʻchirma, taʼsis shartnomasi |
| Ish beruvchi Turkiyada daromad keltiruvchi faoliyat yuritmaydi | Turkiyada savdo, xizmat yoki loyiha daromadi olinmaydi | Ish beruvchining faoliyat toʻgʻrisidagi xati, Turkiyada ish joyi yoʻqligi haqida bayonot |
| Toʻlov ish haqi hisoblanadi | Xodim ish beruvchiga mehnat shartnomasi bilan bogʻlangan va uning koʻrsatmalari ostida ishlaydi | Yozma mehnat shartnomasi, chet elda rasmiylashtirilgan ish haqi varaqalari |
| Ish haqi ish beruvchining chet eldagi daromadidan va xorijiy valyutada toʻlanadi | Pul Turkiyadagi manbadan emas, chet eldagi daromaddan keladi | Chet eldan xorijiy valyutadagi oʻtkazmalarni koʻrsatuvchi bank kvitansiyalari |
| Ish haqi Turkiyada xarajat sifatida hisobga olinmaydi | Ish haqi Turkiyadagi biror kompaniya yoki filial daromadidan chegirilmaydi va unga qayta yuklanmaydi | Turkiyadagi guruh kompaniyasiga hisob-faktura yoki xarajatni qayta yuklash amalga oshirilmasligini tasdiqlovchi xat |
Shartlardan biri buzilganda imtiyoz ish haqining bir qismi uchun emas, toʻliq yoʻqotiladi. Ish haqini soliqqa tortishning umumiy qoidalari: Mehnat daromadlarini soliqqa tortish
Nimalar qamrab olinmaydi
- Hisob-faktura beradiganlar. Imtiyoz faqat mehnat shartnomasi asosidagi ish haqini qamrab oladi. Chet eldagi mijozga mustaqil kasbiy faoliyat kvitansiyasi yoki hisob-faktura beradigan shaxsning daromadi mustaqil kasbiy faoliyatdan olingan daromad hisoblanadi; bunday shaxs uchun xizmatlar eksporti daromad chegirmasi baholanadi: Xizmatlar eksporti: KDV va daromad chegirmasi
- Turkiyada loyiha amalga oshirayotgan ish beruvchilar. GİB Turkiyada amalga oshirilayotgan loyiha uchun chet eldan moliyalashtirilgan ish haqi imtiyozdan foydalana olmasligini qayd etgan, chunki u ish beruvchining Turkiyaga aloqasi boʻlmagan chet eldagi daromadidan toʻlanmaydi.
- Turkiyadagi kompaniyaga qayta yuklangan ish haqi. Bosh kompaniya toʻlagan ish haqi Turkiyadagi shoʻba kompaniyaga hisob-faktura qilinsa yoki uning daromadidan chegirilsa, imtiyoz qoʻllanmaydi.
- Turk lirasida amalga oshirilgan toʻlovlar. Ish beruvchi toʻlovni turk lirasida yuborsa, xorijiy valyuta sharti bajarilmaydi.
- Turkiyadagi ish beruvchi tomonidan xorijga yuborilgan xodimlar. Bu oʻz qoidalariga ega boshqa holat: Xodimni xorijga yuborish
Oʻxshash qoidalardan farqi
| Qoida | Kimlarni qamrab oladi | Asosiy farq |
|---|---|---|
| GVK 23/14 (a) | Chet eldagi cheklangan soliq toʻlovchi ish beruvchining yollanma xodimi | Ish beruvchi Turkiyada faoliyat yuritmasligi kerak |
| GVK 23/14 (b) | Savdo vazirligi ruxsati bilan tashkil etilgan mintaqaviy boshqaruv markazi ruxsatnomasi doirasida ishlaydigan xodimlar | Markazning ruxsatnomasi va faoliyat doirasi talab qilinadi; qoʻllash tartibi 293-sonli kommyunikeda tushuntirilgan |
| GVK 89/13 xizmatlar eksporti chegirmasi | Chet eldagi mijozlarga xizmat koʻrsatadigan yakka tartibdagi tadbirkorlar va mustaqil kasb egalari | Bu imtiyoz emas, balki deklaratsiyada qoʻllanadigan daromad chegirmasi |
Misollar
Misollardagi summalar shartli; yillik deklaratsiyada turk lirasiga aylantirish uchun joriy kurslarni tekshiring: Valyuta konvertori
1-misol: Shartlarga javob beradigan masofaviy xodim
Ayşe Istanbulda yashaydi va Turkiyada hech qanday faoliyati boʻlmagan nemis kompaniyasida mehnat shartnomasi asosida masofadan ishlaydi. Kompaniya har oy Germaniyadagi hisobidan Ayşening Turkiyadagi valyuta hisobiga 4 000 EUR yuboradi; ish haqi Turkiyada hech kimga qayta yuklanmaydi.
- Yillik ish haqi: 4 000 EUR × 12 = 48 000 EUR
- Turkiyada daromad soligʻi: ozod
- Bu ish haqi uchun yillik deklaratsiya: topshirilmaydi
2-misol: Turkiyada mijozi bor ish beruvchi
Oʻsha kompaniya Turkiyadagi mijozga dasturiy taʼminot sota boshlaydi va Ayşening ishini shu mijoz loyihasiga bogʻlaydi. Ish beruvchi endi Turkiyada daromad keltiruvchi faoliyat yuritayotgani sababli imtiyoz yoʻqotiladi. Ish haqi Turkiyada manbada ushlab qolinmagani uchun u yillik deklaratsiyada koʻrsatiladi.
- Yillik ish haqi: 48 000 EUR
- Taxminiy oʻrtacha kurs: 1 EUR = 45 TL
- Deklaratsiya qilinadigan ish haqi: 48 000 × 45 = 2 160 000 TL
Soliq ish haqi shkalasi boʻyicha hisoblanadi. Ish haqi Turkiyadagi ish haqi roʻyxati orqali toʻlanganda qoladigan sof summani solishtirish uchun: Ish haqi kalkulyatori · Yillik daromad soligʻi deklaratsiyasi
3-misol: Hisob-faktura beradigan dasturchi
Mehmet AQShdagi kompaniyaga har oy 3 000 USD hisob-faktura qiladi va mehnat shartnomasi yoʻq. Uning daromadi ish haqi emas, mustaqil kasbiy faoliyatdan olingan daromad; imtiyoz qoʻllanmaydi. Mehmet soliq toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtadi, SGK maqsadlarida 4/b ga kiradi va shartlarga javob bersa, xizmatlar eksporti daromad chegirmasidan foydalanishi mumkin.
Tamgʻa soligʻi, deklaratsiyalar va ikki tomonlama soliqqa tortish
- Tamgʻa soligʻi: GİB imtiyoz shartlariga javob beradigan ish haqi toʻlovidan tamgʻa soligʻi ham undirilmasligini maʼlum qilgan.
- Deklaratsiya: Imtiyoz doirasidagi ish haqi manbada ushlab qolinmaydi va deklaratsiya qilinmaydi. Imtiyoz yoʻqotilsa, chet eldan manbada ushlab qolinmasdan olingan ish haqi yillik deklaratsiyada koʻrsatiladi.
- Ikki tomonlama soliqqa tortish: Shartnomalar, qoida tariqasida, Turkiyada yashovchi va ishni Turkiyada bajaradigan shaxsning ish haqini soliqqa tortish huquqini Turkiyaga beradi; ish beruvchi mamlakatiga soliq solish huquqini bermaydi. Finlyandiya bilan shartnoma boʻyicha yozma tushuntirishda GİB bu holda soliqqa tortish Turkiya ichki qonunchiligiga muvofiq amalga oshirilishini qayd etgan. Ish beruvchi mamlakatida soliq ushlab qolinsa, uni qaytarish uchun Turkiya rezidentlik sertifikati kerak boʻlishi mumkin: Ikki tomonlama soliqqa tortish · Ikki tomonlama soliqqa tortishdan qochish shartnomalari va rezidentlik sertifikati
SGK tomoni
Daromad soligʻi imtiyozi ijtimoiy sugʻurta majburiyatlarini bekor qilmaydi. Qisqacha:
- 4/a: Turkiyada mehnat shartnomasi asosida ishlaydigan shaxs, qoida tariqasida, 4/a bilan qamrab olinadi va xabar berish ish beruvchining majburiyati hisoblanadi. Turkiyada roʻyxatdan oʻtgan ish joyi boʻlmagan xorijiy ish beruvchi uchun bu xabar berish avtomatik tarzda amalga oshmaydi; ish beruvchi Turkiyada ish joyini roʻyxatdan oʻtkazsa, bu soliq shartlariga ham taʼsir qilishi mumkin.
- Ijtimoiy taʼminot toʻgʻrisidagi bitim: Bitim mavjud boʻlgan mamlakatdan vaqtincha yuborilgan xodim yuborish sertifikati bilan oʻz mamlakatida sugʻurtalangan boʻlib qolishi mumkin: Turkiyada ishlaydigan chet elliklarning ijtimoiy sugʻurtasi
- Ixtiyoriy sugʻurta: SGKga koʻra, Turkiyada yashovchi, 18 yoshga toʻlgan va majburiy sugʻurtani talab qiladigan tarzda ishlamaydigan shaxslar ariza berishi mumkin. Mehnat shartnomasi asosida ishlayotgan shaxs bu yoʻldan foydalana olishini aniq holat boʻyicha SGK viloyat boshqarmasi bilan tasdiqlash kerak.
- 4/b: Bu faqat soliq toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtgan mustaqil ishlovchilarga qoʻllanadi; yollanma xodimlarga qoʻllanmaydi.
Xorijiy kompaniyalarning Turkiyada xodim ishga olish imkoniyatlari uchun: Turkiyada kompaniya ochmasdan xodim ishga olish (EoR)
Saqlanishi kerak boʻlgan hujjatlar
- Imzolangan mehnat shartnomasi va uning ilovalari,
- Ish beruvchining xorijiy reyestrdan koʻchirmasi va manzili,
- Ish beruvchining Turkiyada daromad keltiruvchi faoliyati yoki ish joyi yoʻqligi haqidagi xati,
- Chet elda rasmiylashtirilgan ish haqi varaqalari yoki toʻlov maʼlumotnomalari,
- Har bir toʻlov chet eldan xorijiy valyutada kelganini koʻrsatuvchi bank kvitansiyalari,
- Ish haqi Turkiyadagi kompaniyaga qayta yuklanmasligini tasdiqlovchi xat,
- Mavjud boʻlsa, SGK yuborish sertifikati va yozma soliq tushuntirishi.
Koʻp beriladigan savollar
Men Turkiyada yashovchi chet el fuqarosiman. Foydalana olamanmi?
Ha. Kommyunikega koʻra, xodimning toʻliq yoki cheklangan soliq toʻlovchi ekanligi ahamiyatga ega emas; ish beruvchi va toʻlov muhim.
Ish haqim Turkiyadagi hisobimga xorijiy valyutada keladi, keyin men uni almashtiraman. Bu muammomi?
Shart — toʻlovni ish beruvchi xorijiy valyutada amalga oshirishi. Xorijiy valyutada olingan summani keyinchalik turk lirasiga almashtirish toʻlovning tabiatini oʻzgartirmaydi; ammo ish beruvchining turk lirasi yuborishi shartni buzadi.
Men frilanser sifatida ishlayman. Imtiyozdan foydalana olamanmi?
Yoʻq. Imtiyoz faqat ish haqini qamrab oladi. Hisob-faktura bilan olingan daromad mustaqil kasbiy faoliyatdan olingan daromad hisoblanadi; xizmatlar eksporti daromad chegirmasini koʻrib chiqish kerak.
Men xorijiy kompaniyaning Turkiyadagi rahbariman. Nima oʻzgaradi?
Rahbarning mehnat shartnomasi asosidagi haqi ham ish haqi hisoblanadi va xuddi shu shartlar qoʻllanadi. Biroq rahbarning Turkiyada kompaniya nomidan shartnomalar imzolashi yoki mijoz topishi ish beruvchining Turkiyada ish joyi yoki faoliyati bor degan xulosaga olib kelishi mumkin. Bunday holda oldindan yozma soliq tushuntirishini soʻrash tavsiya etiladi.
Yillik deklaratsiya topshirishim kerakmi?
Imtiyoz doirasidagi ish haqi deklaratsiya qilinmaydi. Shartlardan biri buzilsa, chet eldan manbada ushlab qolinmasdan olingan ish haqi yillik deklaratsiyada koʻrsatiladi.
Ish beruvchimning mamlakatida ham soliq ushlab qolinadi. Nima qilishim kerak?
Agar ishni Turkiyada bajarsangiz, shartnomalar qoida tariqasida soliq solish huquqini Turkiyaga beradi. Boshqa mamlakatda ushlab qolingan soliqni qaytarish uchun oʻsha mamlakat qoidalari va Turkiyada olingan rezidentlik sertifikati ahamiyatga ega.
Tamgʻa soligʻi toʻlanadimi?
GİB imtiyoz shartlariga javob beradigan ish haqi toʻlovidan tamgʻa soligʻi ham undirilmasligini maʼlum qilgan.
Ishonchim komil boʻlmasa, nima qilishim kerak?
Daromadlar boshqarmasidan yozma tushuntirish (özelge) soʻrash mumkin. Yozma tushuntirish faqat ariza beruvchi va arizada keltirilgan holatlar uchun majburiy talqin beradi.
Huquqiy asos: 193-sonli Daromad soligʻi toʻgʻrisidagi qonun 23/14-modda; 147-sonli va 293-sonli Daromad soligʻi umumiy kommyunikelari; 488-sonli Tamgʻa soligʻi toʻgʻrisidagi qonun; 5510-sonli Ijtimoiy sugʻurta va umumiy tibbiy sugʻurta toʻgʻrisidagi qonun 4 va 50-moddalar.