Ish vaqti, tanaffuslar va ish soatlarini muvozanatlash
Mehnat toʻgʻrisidagi qonun boʻyicha haftalik va kunlik ish vaqti, tanaffuslar, haftalik dam olish kuni, tungi ish, ish soatlarini muvozanatlash va uning davrlari, ish vaqtiga kiritiladigan vaqtlar; namunaviy jadvallar.
Yaxshi tuzilgan ish tartibi ham ish vaqtidan tashqari ishlash xarajatlarini, ham tekshiruv xavfini kamaytiradi. Ushbu maqolada huquqiy asoslar qisqa boʻlimlarda namunaviy jadvallar bilan jamlangan.
Asosiy chegaralar
| Mavzu | Qoida |
|---|---|
| Haftalik ish vaqti | Koʻpi bilan 45 soat |
| Kunlik ish vaqti | Koʻpi bilan 11 soat |
| Tungi ish (20:00–06:00) | Koʻpi bilan 7.5 soat |
| Haftalik dam olish | Har yetti kunlik davrda kamida 24 soat uzluksiz |
Boshqacha kelishilmagan boʻlsa, 45 soat haftaning ish kunlariga teng taqsimlanadi.
Tanaffuslar
| Kunlik ish vaqti | Tanaffus (kamida) |
|---|---|
| 4 soat yoki undan kam | 15 daqiqa |
| 4 soatdan ortiq, 7.5 soatgacha | 30 daqiqa |
| 7.5 soatdan ortiq | 1 soat |
Tanaffuslar ish vaqtiga kiritilmaydi va ish joyi odatlari hamda ish ehtiyojlariga koʻra ish kunining maqbul paytida beriladi; ular boʻlib berilishi mumkin.
Ish soatlarini muvozanatlash
Taraflar kelishsa, haftalik 45 soat hafta kunlari boʻyicha boshqacha taqsimlanishi va baʼzi haftalarda 45 soatdan oshishi mumkin. Shartlar:
- Kunlik ish 11 soatdan oshmasligi kerak.
- Ikki oylik muvozanatlash davrida haftalik oʻrtacha ish vaqti 45 soatdan oshmasligi kerak.
- Jamoa shartnomasi bilan muvozanatlash davri toʻrt oygacha, turizmda esa olti oygacha uzaytirilishi mumkin.
Misol: ikki oylik muvozanatlash (8 hafta)
| Hafta | Ishlangan soatlar |
|---|---|
| 1-hafta | 52 |
| 2-hafta | 50 |
| 3-hafta | 48 |
| 4-hafta | 45 |
| 5-hafta | 42 |
| 6-hafta | 40 |
| 7-hafta | 40 |
| 8-hafta | 43 |
| Oʻrtacha | 45 |
Ushbu tartibda 52 soatlik birinchi hafta ish vaqtidan tashqari ishlash hisoblanmaydi, chunki sakkiz haftalik oʻrtacha 45 soatdan oshmaydi. Oʻrtacha oshib ketsa, ortiqcha qismi ish vaqtidan tashqari ishlash sifatida toʻlanadi: Ish vaqtidan tashqari ishlash haqi
Muvozanatlashni mehnat shartnomasi yoki alohida yozma kelishuvga bogʻlashni hamda davrning boshlanish va tugash sanalarini va haftalik rejalarni qayd etishni tavsiya qilamiz.
Ish vaqtiga kiritiladigan vaqtlar
Baʼzi davrlar amalda ish bajarilmagan boʻlsa ham ish vaqtiga kiritiladi. Misollar:
- Konlarda yer ostida yoʻlda oʻtgan vaqt,
- Ish beruvchi xodimni boshqa joyga ishlash uchun yuborganda yoʻlda oʻtgan vaqt,
- Xodimning ish joyida ish beruvchi ixtiyorida kutib oʻtkazgan vaqti,
- Ish beruvchi xodimlarni ish joyidan boshqa joyga jamoaviy transportda olib borayotgan paytda oʻtgan vaqt,
- Emizikli ayol xodimlarga bolasini emizish uchun beriladigan vaqt: Homiladorlik va tugʻish, emizish hamda otalik taʼtili
Tungi ish va smenalar
- Tungi ish 7.5 soatdan oshmasligi kerak; turizm, xususiy qoʻriqlash va sogʻliqni saqlash xizmatlarida xodimning roziligi bilan bu chegaradan oshish mumkin.
- Tungi va kunduzgi smenalarda ishlovchi xodimlar koʻpi bilan har ikki haftada almashtiriladi.
- Tunda ishlaydigan xodimlar tungi ishni boshlashdan oldin va muntazam oraliqlarda tibbiy koʻrikdan oʻtishi shart.
Yozuvlarni yuritish
Ish vaqti uchun ish vaqti hisobi varaqalari yoki elektron kirish-chiqish yozuvlari yuritilishi shart. Ish vaqtidan tashqari ishlash va muvozanatlash boʻyicha nizolarda ish beruvchining yozuvlari hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ish kunlarini hisoblash uchun: Ish kunlari kalkulyatori
Tegishli xizmatimiz: Ish vaqti va ish vaqtidan tashqari ishlash
Huquqiy asos: 4857-sonli Mehnat toʻgʻrisidagi qonun 63, 66, 68, 69 va 76-moddalar; Mehnat toʻgʻrisidagi qonun boʻyicha ish vaqti toʻgʻrisidagi nizom.