Çalışma süreleri, ara dinlenme ve denkleştirme
İş Kanunu'na göre haftalık ve günlük çalışma süresi, ara dinlenme, hafta tatili, gece çalışması, denkleştirme uygulaması ve süreleri, çalışma süresinden sayılan haller; örnek çizelgeler.
Doğru kurulmuş bir çalışma düzeni, hem fazla çalışma maliyetini hem de denetim riskini azaltır. Bu yazıda yasal çerçeveyi kısa başlıklar ve örnek çizelgelerle özetliyoruz.
Temel sınırlar
| Konu | Kural |
|---|---|
| Haftalık çalışma süresi | En çok 45 saat |
| Günlük çalışma süresi | En çok 11 saat |
| Gece çalışması (20.00–06.00) | En çok 7,5 saat |
| Hafta tatili | Yedi günlük dönemde kesintisiz en az 24 saat |
Aksi kararlaştırılmamışsa 45 saat, haftanın çalışılan günlerine eşit dağıtılır.
Ara dinlenme
| Günlük çalışma süresi | Ara dinlenme (en az) |
|---|---|
| 4 saat veya daha kısa | 15 dakika |
| 4 saatten fazla, 7,5 saate kadar | 30 dakika |
| 7,5 saatten fazla | 1 saat |
Ara dinlenme çalışma süresinden sayılmaz ve çalışmanın ortalama bir zamanında, işyerinin geleneklerine ve işin gereğine göre verilir; bölünerek kullandırılabilir.
Denkleştirme
Taraflar anlaşırsa haftalık 45 saat, haftanın günlerine farklı dağıtılabilir ve bazı haftalarda 45 saatin üzerinde çalışılabilir. Şartlar:
- Günlük çalışma 11 saati aşmamalıdır.
- İki aylık denkleştirme döneminde haftalık ortalama çalışma süresi 45 saati aşmamalıdır.
- Toplu iş sözleşmesiyle denkleştirme süresi dört aya, turizm sektöründe altı aya kadar çıkarılabilir.
Örnek: iki aylık denkleştirme (8 hafta)
| Hafta | Çalışılan saat |
|---|---|
| 1. hafta | 52 |
| 2. hafta | 50 |
| 3. hafta | 48 |
| 4. hafta | 45 |
| 5. hafta | 42 |
| 6. hafta | 40 |
| 7. hafta | 40 |
| 8. hafta | 43 |
| Ortalama | 45 |
Bu düzende 52 saatlik ilk hafta fazla çalışma sayılmaz; çünkü sekiz haftalık ortalama 45 saati aşmamıştır. Ortalama aşılırsa aşan kısım fazla çalışma olarak ödenir: Fazla çalışma ücreti
Denkleştirme uygulamasını iş sözleşmesine ya da ayrı bir yazılı anlaşmaya bağlamanızı, dönem başı ve dönem sonu tarihlerini ve haftalık planları kayıt altına almanızı öneririz.
Çalışma süresinden sayılan haller
Bazı süreler, fiilen çalışılmasa da çalışma süresinden sayılır. Örnekler:
- Madenlerde yer altındaki yolculuk süreleri,
- İşçinin işveren tarafından başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderilmesiyle yolda geçen süreler,
- İşçinin işyerinde işverenin emrine hazır bekleyerek geçirdiği süreler,
- İşverenin işçiyi işyerinden başka bir yere toplu taşıma aracıyla götürmesi sırasında geçen süreler,
- Emzikli kadın işçilere çocuklarına süt vermeleri için verilen süreler: Doğum, süt ve babalık izni
Gece çalışması ve vardiya
- Gece çalışması 7,5 saati geçemez; turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde işçinin onayıyla bu süre aşılabilir.
- Gece ve gündüz postalarında çalışan işçiler, en geç iki haftalık süreyle değiştirilir.
- Gece çalışan işçilerin, gece çalışmasına başlamadan önce ve düzenli aralıklarla sağlık muayenesinden geçirilmesi gerekir.
Kayıt tutmak
Çalışma süreleri için puantaj veya elektronik giriş-çıkış kaydı tutulmalıdır. Fazla çalışma ve denkleştirme uyuşmazlıklarında işveren kayıtları belirleyicidir. İş günü hesaplamaları için: İş günü hesaplama
İlgili hizmetimiz: Çalışma süreleri ve fazla mesai
Yasal dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m.63, 66, 68, 69 ve 76; İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği.