Deneme süresi: en çok iki ay, ama hangi kurallarla?
İş sözleşmesinde deneme süresi kaydı: azami süre, fesih hakkı, ücret ve hakların ödenmesi, SGK bildirimi, kıdem hesabına etkisi, belirli süreli sözleşmede deneme süresi ve sık yapılan hatalar.
Yeni bir çalışanla uyum, ilk haftalarda belli olur. İş Kanunu bu dönemde iki tarafa da kolay ayrılma imkânı veren deneme süresi kaydını tanır. Ancak bu kolaylık, bazı kurallara uyulması şartıyla geçerlidir.
Beş temel kural
1. Yazılı olarak kararlaştırılmalıdır. Deneme süresi kendiliğinden doğmaz; iş sözleşmesinde açıkça yazılmalıdır. Sözleşmede deneme süresi yoksa, ilk günden itibaren normal fesih kuralları uygulanır.
2. En çok iki aydır. Bireysel iş sözleşmesiyle en fazla iki ay deneme süresi konulabilir. Toplu iş sözleşmesi varsa bu süre dört aya kadar uzatılabilir. İki aydan uzun yazılan deneme süresi, aşan kısım bakımından geçersizdir.
3. Fesih bildirimsiz ve tazminatsızdır. Deneme süresi içinde işveren de işçi de sözleşmeyi bildirim süresi vermeden ve tazminat ödemeden feshedebilir. Gerekçe göstermek zorunlu değildir; ancak fesih ayrımcı bir nedene dayanıyorsa eşit davranma ilkesine aykırılık tazminatı gündeme gelebilir.
4. Ücret ve diğer haklar ödenir. Deneme süresinde fesih olsa bile çalışanın çalıştığı günlerin ücreti ve varsa diğer hakları (ör. orantılı yan haklar) ödenir.
5. Sigorta bildirimi yapılır. Deneme süresi de sigortalı çalışmadır. İşe giriş bildirgesi, çalışan işe başlamadan önce verilmelidir: İşe giriş bildirgesi
Sık sorulan sorular
Deneme süresi kıdeme sayılır mı? Evet. Çalışan deneme süresinden sonra çalışmaya devam ederse, deneme süresi kıdem tazminatı, yıllık izin ve iş güvencesi için gereken altı aylık kıdem hesabına dahildir.
Deneme süresi uzatılabilir mi? İki ay sınırı içinde kalmak şartıyla taraflar daha kısa bir süreyi uzatabilir. Çalışanın raporlu olduğu ya da işe gelmediği günlerin deneme süresine eklenip eklenmeyeceği ise sözleşmede açıkça yazılmalıdır.
Belirli süreli sözleşmede deneme süresi olur mu? Olur. Belirli süreli sözleşmeye de deneme süresi kaydı konulabilir.
Deneme süresinde fesih hangi çıkış koduyla bildirilir? İşveren feshinde 01, işçi feshinde 02 kodu kullanılır: SGK çıkış kodları
Deneme süresi bittikten sonra fesih? Deneme süresi sona erdikten sonra genel fesih kuralları geçerlidir: ihbar süresi, kıdem tazminatı ve şartları varsa iş güvencesi. Bkz. İşveren feshi · İhbar süresi hesaplama
Uygulamada sık yapılan hatalar
| Hata | Sonuç |
|---|---|
| "Önce bir hafta deneyelim, sonra bildiririz" | Kayıt dışı çalıştırma; idari para cezası |
| Deneme süresinin sözleşmeye yazılmaması | Normal fesih kuralları uygulanır |
| Üç aylık deneme süresi yazılması | İki ayı aşan kısım geçersiz |
| Feshin sözlü yapılması | İspat güçlüğü; fesih tarihini ve tarafı belgeleyin |
| Çalışılan günlerin ücretinin ödenmemesi | Ücret alacağı ve faiz |
Deneme süresinde fesih için bile kısa ve yazılı bir bildirim hazırlamanızı öneririz: Fesih bildirimi
Yasal dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m.15.