İşveren feshi: geçerli neden, haklı neden ve iş güvencesi

Bir çalışanla yolları ayırmak, işverenin en dikkatli yönetmesi gereken kararlardan biridir. Usule uyulmadan yapılan bir fesih, haklı bir gerekçe olsa bile işe iade ya da tazminatla sonuçlanabilir. Bu yazıda süreci, fesih kararından önce sormanız gereken sorular üzerinden ele alıyoruz.

Soru 1: Çalışan iş güvencesi kapsamında mı?

Aşağıdaki şartların tamamı varsa çalışan iş güvencesi kapsamındadır:

• İşyerinde (aynı işkolundaki işyerleri birlikte) 30 veya daha fazla işçi çalışıyor,
• Çalışanın kıdemi en az altı ay,
• Sözleşme belirsiz süreli,
• Çalışan, işletmenin bütününü yöneten işveren vekili değil.

İş güvencesi kapsamındaki çalışanın sözleşmesi ancak geçerli bir nedenle feshedilebilir. Kapsam dışındaki çalışanlarda ise ihbar süresine uyularak ve kıdem tazminatı ödenerek fesih yapılabilir; ancak fesih hakkının kötüye kullanılması tazminat doğurabilir.

Soru 2: Geçerli neden nedir?

Geçerli sayılmayan nedenler de Kanun'da sayılmıştır: sendika üyeliği, işçi temsilciliği, şikâyet ya da dava yoluna başvurma, ırk, cinsiyet, medeni hâl, aile yükümlülükleri, gebelik, doğum, din ve siyasi görüş, doğum izni ve hastalık nedeniyle geçici devamsızlık gibi.

İşletme gerekliliklerine dayanan fesihlerde, feshin son çare olduğu (başka pozisyonda çalıştırma imkânı olmadığı) ve işverenin kararında tutarlı davrandığı da gösterilebilmelidir.

Soru 3: Usule uydum mu?

1. Savunma: Davranış veya verimle ilgili nedenlerle fesihten önce çalışanın savunması alınmalıdır. Savunma için makul bir süre verilir ve süreç yazılı belgelenir.
2. Yazılı ve gerekçeli fesih: Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve fesih nedeni açık ve kesin biçimde belirtilmelidir. Şablon: Fesih bildirimi
3. İhbar süresi: Süreye uyulur ya da süreye ait ücret peşin ödenir.
4. Ödemeler: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı (süre verilmediyse), kullanılmayan yıllık izin ücretleri ve son ay ücreti ödenir.
5. SGK: İşten ayrılış bildirgesi 10 gün içinde, doğru çıkış koduyla verilir: SGK çıkış kodları

İhbar süreleri

Hesaplama: İhbar süresi ve tazminatı · Kıdem tazminatı

Haklı nedenle derhal fesih

İşçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı ağır davranışlarında (ör. hırsızlık, işverene hakaret, izinsiz devamsızlık) işveren sözleşmeyi bildirim süresi vermeden ve kıdem tazminatı ödemeden feshedebilir. İki süre kritiktir:

• Fesih hakkı, olayın öğrenilmesinden itibaren altı iş günü içinde,
• Ve her durumda olayın gerçekleşmesinden itibaren bir yıl içinde kullanılmalıdır.

Olay tutanak, tanık ve yazışmalarla belgelenmelidir. Uyuşmazlıkta haklı nedeni ispat yükü işverendedir. SGK'ya bildirimde olaya uygun 42–50 kodlarından biri seçilir.

Çalışan itiraz ederse

İş güvencesi kapsamındaki çalışan, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde önce arabulucuya başvurur; anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde işe iade davası açabilir: İş hukukunda arabuluculuk

Feshin geçersizliğine karar verilirse işveren, çalışanı bir ay içinde işe başlatmak ya da dört ila sekiz aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ödemek zorundadır. Buna ek olarak, çalışana dava süresince çalıştırılmadığı en çok dört aylık ücret ve diğer hakları ödenir.

Fesih öncesi kontrol listesi

• Fesih nedeni yazılı olarak belgelenmiş mi?
• Davranış/verim nedenliyse savunma alındı mı?
• Başka bir pozisyonda çalıştırma imkânı değerlendirildi mi?
• Fesih bildirimi yazılı, gerekçeli ve tebliğ edilebilir şekilde hazırlandı mı?
• Tazminat ve alacak hesapları yapıldı mı?
• Zimmetli eşyalar ve erişim yetkileri için süreç planlandı mı? Zimmet tutanağı · İşten çıkış kontrol listesi

İlgili hizmetimiz: Fesih ve iş güvencesi

Yasal dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m.17, 18, 19, 20, 21, 25 ve 26; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3.