Bir iş sözleşmesini sona erdirmenin hukuki ve mali sonucu, nasıl sona erdirildiğine bağlıdır. Usule uyulmadan yapılan fesih, işe iade davası ile birkaç aylık ek maliyet doğurabilir.
İhbar süreleri
| Kıdem | Bildirim süresi |
|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta |
| 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta |
| 1,5 – 3 yıl | 6 hafta |
| 3 yıldan fazla | 8 hafta |
Süreler sözleşmeyle artırılabilir, azaltılamaz. Bildirim süresi verilmeden fesih yapılırsa bu sürenin ücreti ihbar tazminatı olarak ödenir; işveren süreyi peşin ödeyerek de feshedebilir. Bildirim süresi içinde işçiye günde 2 saat iş arama izni verilir.
İlgili hesaplama: İhbar süresi ve ihbar tazminatı
İş güvencesi kapsamı
İşyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışıyorsa ve işçinin kıdemi en az 6 ay ise, işveren belirsiz süreli sözleşmeyi ancak geçerli bir nedenle feshedebilir:
- İşçinin yeterliliğinden kaynaklanan nedenler (performans düşüklüğü, sık hastalanma)
- İşçinin davranışından kaynaklanan nedenler (işi aksatma, kurallara uymama)
- İşletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan nedenler (yeniden yapılanma, daralma)
İşçinin davranışı veya verimi nedeniyle fesihten önce savunması alınmalıdır. Fesih bildirimi yazılı yapılmalı ve nedeni açık ve kesin olarak belirtilmelidir. İşletme müdürü ve yardımcıları, işe alma ve çıkarma yetkisi olan işveren vekilleri iş güvencesi kapsamı dışındadır.
Haklı nedenle derhal fesih (m.25)
Sağlık nedenleri, ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık, zorlayıcı nedenler ve gözaltı/tutukluluk hallerinde işveren bildirim süresi beklemeden feshedebilir. Haklı neden, öğrenildiği tarihten itibaren 6 iş günü içinde ve her durumda 1 yıl içinde kullanılmalıdır (işçinin maddi çıkar sağladığı hallerde 1 yıl sınırı yoktur). Ahlak ve iyi niyete aykırılık (m.25/II) nedeniyle fesihte kıdem ve ihbar ödenmez.
İşe iade süreci
- İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurur.
- Arabuluculukta anlaşma olmazsa son tutanaktan itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılır.
- Mahkeme feshin geçersizliğine karar verirse işçi kesinleşmeden itibaren 10 iş günü içinde işe başlamak için başvurur.
- İşveren 1 ay içinde işe başlatmazsa 4–8 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatı ödenir; ayrıca en çok 4 aylık boşta geçen süre ücreti ve diğer haklar ödenir.
Arabuluculukta işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre üzerinden anlaşılabilir; anlaşma tutanağı ilam niteliğindedir.
Fesihte ödenecekler
Son ay ücreti, kullanılmayan yıllık izin ücreti (her durumda), şartları varsa kıdem ve ihbar tazminatı, varsa fazla mesai ve diğer alacaklar. Kıdem, ihbar ve izin hesaplama · Çıkış kodu seçimi: İşten çıkış kodları
İlgili hesaplama: İşsizlik maaşı hesaplama
İşveren kontrol listesi
- Fesih nedeni belgelendi (performans kayıtları, uyarılar, tutanaklar)
- Davranış veya verim nedeninde savunma alındı
- Fesih bildirimi yazılı, gerekçeli ve tebliğ edildi
- İhbar süresi verildi veya peşin ödendi
- Haklı nedende 6 iş günü süresi gözetildi
- Son ödemeler bankadan yapıldı; ibraname fesihten en az 1 ay sonra
- İşten ayrılış bildirgesi 10 gün içinde doğru kodla verildi
Kaynaklar
4857 sayılı İş Kanunu m.17, 18, 19, 20, 21, 24, 25, 26; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 (zorunlu arabuluculuk); 6098 sayılı TBK m.420 (ibraname).