İkale (bozma sözleşmesi), işçi ve işverenin iş sözleşmesini anlaşarak sona erdirmesidir. Bir fesih değil, sözleşmedir; bu yüzden kıdem, ihbar, işe iade ve işsizlik maaşı gibi sonuçlar kendiliğinden doğmaz. Kanunda düzenlenmediği için geçerlilik şartları Yargıtay içtihatlarıyla belirlenmiştir.
Geçerlilik: makul yarar testi
- Teklif işverenden geliyorsa, işçiye yalnızca kanuni hakları (kıdem ve ihbar) ödenmesi makul yarar sayılmaz; iş güvencesi kapsamındaki işçiler için genellikle ek bir ödeme beklenir.
- Ek ödemenin tutarı kanunda yoktur; kıdem, ücret, işçinin iş güvencesi durumu ve işverenin koşulları birlikte değerlendirilir.
- İrade sakatlığı (baskı, yanıltma) olmamalı; işçiye düşünme süresi verilmesi önerilir.
- Yazılı şekil şart değildir ama ispat için mutlaka yazılı yapılmalıdır.
Makul yarar sağlanmayan bir ikale, mahkemede işveren feshi olarak değerlendirilebilir ve işe iade ile tazminat taleplerine yol açar.
Ödemeler nasıl vergilendirilir?
| Ödeme | SGK | Gelir vergisi | Damga vergisi |
|---|---|---|---|
| Son ay ücreti, izin ücreti | Var | Var | Var |
| Kıdem tazminatı ve ikale kapsamındaki ek ödeme (kıdem tavanı hesabına kadar olan kısım) | Yok | İstisna | Var |
| Tavanı aşan ek ödeme | Yok | Ücret olarak vergilendirilir | Var |
Ödemenin adı ("teşvik primi", "iyi niyet tazminatı") vergisel niteliğini değiştirmez. Hesaplamak için: Kıdem, ihbar, izin
Çıkış kodu ve işsizlik maaşı
- Karşılıklı anlaşma genellikle 22 – Diğer nedenler koduyla bildirilir; bu durumda İŞKUR işsizlik ödeneği bağlamaz.
- 04 – İşverence haklı neden olmadan fesih koduyla bildirmek işçinin işsizlik maaşı almasını sağlar; ancak işverenin ileride "ikale yaptık" savunmasını zayıflatır ve ödeneğin geri istenmesi riskini doğurur.
- Kod, yapılan işlemin gerçek niteliğiyle uyumlu olmalıdır. İşten çıkış kodları
İlgili hesaplama: İşsizlik maaşı hesaplama
İbraname
İşverenin ödeme yaptıktan sonra "işçinin başka alacağı kalmadığını" belgelemek için aldığı ibraname, ancak şu şartlarla geçerlidir (TBK m.420):
- Yazılı olmalı,
- Sözleşmenin sona ermesinden itibaren en az 1 ay geçtikten sonra düzenlenmeli,
- İbra konusu alacağın türü ve miktarı açıkça belirtilmeli,
- Ödeme tam ve banka aracılığıyla yapılmalı.
Fesih günü imzalatılan ibraname kesin olarak hükümsüzdür; kısmi ödemeyi gösteren belge ibraname değil, makbuz hükmündedir.
İkale mi, arabuluculuk mu?
İş uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvuru zorunludur. Arabuluculuk anlaşma tutanağı ilam niteliğindedir ve anlaşılan konular için daha sonra dava açılamaz. İkale sözleşmesi ise daha sonra makul yarar veya irade sakatlığı gerekçesiyle tartışılabilir. Bu nedenle tutarı yüksek veya ilişkisi gergin ayrılıklarda, ikale ile birlikte arabuluculukta anlaşma tutanağı düzenlenmesini öneriyoruz.
Süreç
- Haklar hesabı (kıdem, ihbar, izin, fazla mesai) ve ek ödeme önerisi
- İkale metni: ayrılık tarihi, ödemeler, ödeme günü, gizlilik, çıkış kodu
- Son ay bordrosu ve ödemelerin bankadan yapılması
- İşten ayrılış bildirgesi (10 gün içinde)
- Gerekiyorsa arabuluculuk anlaşma tutanağı; 1 ay sonra ibraname
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca kanuni hakları ödeyip ikale imzalatmak.
- İbranameyi ayrılık günü imzalatmak.
- Ek ödemenin tamamını vergiden istisna saymak.
- İşçiye işsizlik maaşı vaat edip 04 koduyla bildirmek.
Kaynaklar
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.420; 4857 sayılı İş Kanunu; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3; 193 sayılı GVK m.25/7; 4447 sayılı Kanun m.51; Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 9. Hukuk Dairesi kararları.