İyi yazılmış bir iş sözleşmesi, çoğu uyuşmazlığı daha doğmadan önler. Türk iş hukukunda bazı sözleşmeler yazılı yapılmak zorundadır; yazılı yapılmayanlarda ise işveren çalışma koşullarını iki ay içinde yazılı olarak bildirmelidir.
Türler ve şekil şartı
| Sözleşme | Yazılı şekil | Kısaca |
|---|---|---|
| Belirsiz süreli | 1 yıl ve daha uzun sürecekse | Varsayılan tür; süre belirtilmemişse belirsiz sayılır |
| Belirli süreli | Zorunlu | Belirli bir iş, proje veya olay gibi objektif bir nedene dayanmalı |
| Kısmi süreli | Zorunlu | Haftalık süre, tam süreli emsalinin üçte ikisini aşmaz; fazla mesai yaptırılamaz |
| Çağrı üzerine çalışma | Zorunlu | Süre kararlaştırılmamışsa haftada 20 saat sayılır; çağrı en az 4 gün önce yapılır, her çağrıda en az 4 saat kesintisiz çalışma |
| Uzaktan çalışma | Zorunlu | İşin tanımı, yapılış şekli, süre ve yeri, ücret, ekipman, iletişim ve kişisel verilerin korunması yazılır |
| Takım sözleşmesi | Zorunlu | Her işçinin kimliği ve ücreti ayrı gösterilir |
| Geçici iş ilişkisi | Zorunlu | Yalnızca izinli özel istihdam büroları üzerinden ve kanunda sayılan hallerde |
Zincirleme belirli süreli sözleşme
Belirli süreli sözleşmeler esaslı bir neden olmadan art arda yenilenirse, ilk sözleşmenin başından itibaren belirsiz süreli sayılır. Sonuç: İş güvencesi, ihbar ve kıdem ilk başlangıç tarihinden hesaplanır; sürenin bitimi artık bir fesih sayılır ve geçerli neden ister.
Sözleşmede bulunması gerekenler
- Taraflar ve başlangıç tarihi
- Görev tanımı ve çalışma yeri (değişiklik yetkisi varsa sınırları)
- Çalışma süresi ve dağılımı, fazla çalışma onayı
- Temel ücret, yan haklar ve ödeme zamanı (brüt / net açıkça)
- Belirli süreliyse süre ve objektif neden
- Deneme süresi
- Gizlilik, rekabet yasağı, fikri mülkiyet
- Kişisel verilerin işlenmesi (KVKK aydınlatma ayrı metinle)
- İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri
- Bildirim adresleri, uyuşmazlık çözümü (arabuluculuk)
Kanundaki sürelerin altında ihbar süresi veya izin hakkı yazmak geçersizdir; sözleşme yalnızca işçi lehine artırabilir.
Deneme süresi
- En çok 2 ay; toplu iş sözleşmesiyle 4 aya kadar.
- Deneme süresinde taraflar bildirim süresine ve tazminata gerek olmadan sözleşmeyi feshedebilir; çalışılan günlerin ücreti ve diğer hakları ödenir.
- Deneme süresi SGK bildirimini ertelemez; işe giriş bildirgesi çalışmaya başlamadan önce verilir.
Rekabet yasağı ve gizlilik
- Rekabet yasağı yazılı olmalı ve yalnızca işçinin müşteri çevresi veya ticari sırlarla ilgili bilgi edindiği hallerde geçerlidir.
- Yer, süre ve iş türü bakımından sınırlı olmalı; süre özel durumlar dışında 2 yılı aşamaz. Hâkim aşırı yasağı daraltabilir.
- İşveren haklı bir neden olmadan sözleşmeyi feshederse rekabet yasağı sona erer.
- Gizlilik yükümlülükleri bu sınırlamalara tabi değildir.
Yabancı çalışanlar
Çalışma izni başvurusunda imzalı iş sözleşmesi veya taslağı sunulur; sözleşmedeki ücret, izindeki ve bordrodaki ücretle aynı olmalıdır. Çalışma izni başvurusu
Sık yapılan hatalar
- Net ücret yazıp dönemini belirtmemek (vergi dilimi değiştikçe brüt artar).
- Her yıl yenilenen belirli süreli sözleşmeler.
- İşçinin imzasını taşımayan sözleşme veya ekler.
- Kanuni sürelerin altında ihbar veya izin maddesi.
- Uzaktan çalışmayı sözleşme eki olmadan uygulamak.
İlgili hesaplama: Maaş hesaplama
Kaynaklar
4857 sayılı İş Kanunu m.8, 9, 11, 12, 13, 14, 15; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.444–447 (rekabet yasağı); Uzaktan Çalışma Yönetmeliği; 6698 sayılı KVKK.