Fazla çalışma (fazla mesai): ücret, onay ve yıllık sınır
İş Kanunu'na göre fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma, zamlı ücret hesabı, işçinin onayı, yıllık 270 saat sınırı, serbest zaman, fazla çalışma yaptırılamayacak kişiler, kayıt ve ispat; örnek hesaplama.
Yoğun dönemlerde fazla çalışma kaçınılmazdır. Ancak bordroda en çok uyuşmazlık doğuran kalemlerden biri de fazla çalışma ücretidir. Aşağıda hesabı bir örnekle gösteriyor, ardından işverenin dikkat etmesi gereken kuralları sıralıyoruz.
Örnek hesap
Aylık brüt ücreti 45.000 TL olan bir çalışan, bir hafta boyunca 52 saat çalışmıştır.
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Saatlik ücret | 45.000 ÷ 225 saat | 200,00 TL |
| Fazla çalışma saati | 52 − 45 | 7 saat |
| Zamlı saat ücreti | 200 × 1,5 | 300,00 TL |
| Fazla çalışma ücreti (brüt) | 300 × 7 | 2.100,00 TL |
Aylık 225 saat, 30 günlük ayda haftalık 45 saat esasına göre kullanılan genel kabuldür. Kendi rakamlarınızla: Fazla mesai hesaplama
İki kavram: fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma
| Ne zaman? | Zam | |
|---|---|---|
| Fazla çalışma | Haftalık 45 saati aşan çalışma | Saat ücretinin %50 fazlası |
| Fazla sürelerle çalışma | Sözleşmede haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşıp 45 saate kadar olan çalışma | Saat ücretinin %25 fazlası |
Örneğin haftalık 40 saat çalışılan bir işyerinde 40 ile 45 saat arası %25, 45 saatin üzeri %50 zamla ödenir.
Denkleştirme uygulanıyorsa, haftalık 45 saat sınırı tek tek haftalar için değil, denkleştirme dönemindeki ortalama için uygulanır: Çalışma süreleri ve denkleştirme
İşverenin uyması gereken kurallar
- Onay: Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı alınmalıdır. Onay, işe girişte ya da yılbaşında alınabilir ve yıl içinde geri alınabilir. Onay vermeyen işçiye fazla çalışma yaptırılamaz.
- Yıllık sınır: Fazla çalışmanın toplamı yılda 270 saati geçemez.
- Günlük sınır: Günlük çalışma süresi, fazla çalışma dahil 11 saati aşamaz.
- Kayıt: Fazla çalışma saatlerini puantaj veya giriş-çıkış kayıtlarıyla belgeleyin. Uyuşmazlıkta ispat yükü önemli ölçüde işverenin kayıtlarına dayanır.
- Bordro: Fazla çalışma ücreti, ilgili ayın bordrosunda ayrı kalem olarak gösterilmelidir. "Ücrete fazla mesai dahildir" kaydı, Yargıtay uygulamasında yalnızca yılda 270 saate kadar ve makul ölçüde geçerli sayılmaktadır.
Serbest zaman
İşçi isterse fazla çalışma ücreti yerine, her bir saat fazla çalışma için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışmada her saat için 1 saat 15 dakika serbest zaman kullanabilir. Serbest zaman altı ay içinde, işçinin çalışma süresi içinde ve ücretinde kesinti yapılmadan kullandırılır.
Fazla çalışma yaptırılamayacak kişiler
- 18 yaşını doldurmamış çalışanlar,
- Gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren çalışanlar,
- Sağlık nedeniyle fazla çalışmaya uygun olmadığı raporla belirlenenler,
- Kısmi süreli çalışanlar,
- Günde en çok 7,5 saat çalışılması gereken sağlık kuralları bakımından özel işlerde çalışanlar,
- Gece çalışmasında (20.00–06.00) 7,5 saati aşacak şekilde.
Yaptırımlar
Kurallara aykırı fazla çalıştırma idari para cezası gerektirir; ödenmeyen fazla çalışma ücretleri ise işçinin fesih hakkı ve faiziyle birlikte alacak davası konusu olur. Fazla çalışma ücreti ödenmeyen işçi, sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir: İstifa ve haklı fesih
İlgili hizmetimiz: Çalışma süreleri ve fazla mesai
Yasal dayanak: 4857 sayılı İş Kanunu m.41, 63 ve 69; İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği.