Türkiye'de çalışan yabancının sosyal güvenliği
Yabancı çalışanın SGK kaydı, sosyal güvenlik sözleşmeleri ve geçici görevlendirme belgesi, iki ülkede prim ödememek için yapılacaklar, yabancı yöneticiler ve işverenin kontrol listesi.
Türkiye'de bir şirkette çalışmaya başlayan yabancı için iki soru birlikte sorulur: Çalışma izni var mı ve hangi ülkede sigortalı olacak? Çalışma izni ayrı bir süreçtir: Çalışma izni kriterleri. Bu yazı sigortalılık tarafını ele alır.
Kural: Türkiye'de çalışan Türkiye'de sigortalıdır
Türkiye'deki bir işverene iş sözleşmesiyle bağlı olarak çalışan yabancı, kural olarak 4/a kapsamında sigortalı sayılır. SGK'ya işe giriş bildirimi, çalışan işe başlamadan önce yapılır; prim oranları, prime esas kazanç sınırları ve gelir vergisi aynıdır: İşe giriş bildirgesi · Yabancı çalışan maliyeti
Ücretin döviz olarak kararlaştırılması ya da yurt dışındaki ana şirketten ödenmesi bu kuralı değiştirmez. Türkiye'deki işveren, ücreti Türk lirasına çevirerek bildirir.
İstisna: sosyal güvenlik sözleşmesi olan ülkeler
Türkiye birçok ülkeyle karşılıklı sosyal güvenlik sözleşmesi imzalamıştır. Bu sözleşmelerin çoğu, bir ülkedeki işverenin çalışanını diğer ülkeye geçici olarak göndermesi hâlinde, çalışanın belirli bir süre kendi ülkesinin sistemine bağlı kalmasına izin verir. Böylece aynı çalışan için iki ülkede prim ödenmez.
| Geçici görevle gelen çalışan | Türkiye'de işe alınan çalışan | |
|---|---|---|
| İş sözleşmesi | Yurt dışındaki işverenle sürer | Türkiye'deki işverenle yapılır |
| Sigortalılık | Sözleşmedeki süre boyunca kendi ülkesinde | Türkiye'de (4/a) |
| Gereken belge | Kendi ülkesinin kurumundan görevlendirme belgesi | — |
| Süre | Sözleşmeye göre değişir; uzatma iki kurumun onayına bağlıdır | Sınırsız |
Görevlendirme belgesi, çalışanın kendi ülkesindeki sosyal güvenlik kurumundan alınır ve Türkiye'deki SGK il müdürlüğüne sunulur. Belge olmadan çalışan Türkiye'de de sigortalı yapılmak zorunda kalır.
Sözleşmesi olan ülkelerin güncel listesi ve her sözleşmedeki süreler SGK'nın sitesinde yayımlanır. Sözleşmenin kapsamı ülkeden ülkeye değişir; hangi sigorta kollarının (emeklilik, sağlık, iş kazası) kapsandığını ilgili sözleşmeden kontrol edin.
Sözleşmesi olmayan bir ülkeden gelenler
Sözleşme yoksa, Türkiye'de çalışan yabancı kural olarak Türkiye'de sigortalıdır ve kendi ülkesindeki sigortası da devam ediyorsa iki ülkede prim ödenebilir. Bu durumda çalışma başlamadan önce iki ülkenin kurallarına birlikte bakılması gerekir; bazı özel durumlar için SGK'ya başvurulabilir.
Yabancı ortak ve yöneticiler
Şirket ortağı olan yabancıların sigortalılığı şirket türüne ve görevine göre belirlenir; Türk ortaklar için geçerli kurallar burada da esas alınır: Şirket ortaklarının SGK durumu. Ortak olmayan, ücretli yabancı müdür ise 4/a kapsamındadır. Ortağın Türkiye'de oturup oturmadığı gibi durumlar sonucu değiştirebileceği için işe başlamadan önce SGK il müdürlüğünden teyit alın.
Emeklilik ve geri ödeme
Türkiye'de prim ödemiş bir yabancı ülkesine döndüğünde, sözleşme varsa iki ülkedeki sigorta süreleri emeklilik hakkı için birleştirilebilir. Sözleşme yoksa bu süreler yalnızca Türk sisteminde değerlendirilir. Bu nedenle ödenen primlerin hizmet dökümü (e-Devlet) saklanmalıdır.
İşverenin kontrol listesi
- Çalışma izni onaylanmadan işe başlatmayın.
- Çalışanın uyruğuna ve sözleşmesine bakın: geçici görevli mi, Türkiye'de işe alınan mı?
- Geçici görevliyse görevlendirme belgesini işe başlamadan önce alın ve süresini takip edin.
- Türkiye'de işe alındıysa işe giriş bildirgesini başlamadan önce verin.
- Belge süresi dolmadan uzatma başvurusunu planlayın; süre dolduğunda çalışan Türkiye'de sigortalı olur.
Yasal dayanak: Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (5510) md. 4; Uluslararası İşgücü Kanunu (6735); Türkiye'nin taraf olduğu ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri.