Elektron imzo, moliyaviy e-muhr va KEP: farqlari va qachon qaysi biri
Xavfsiz elektron imzo, moliyaviy e-muhr va roʻyxatdan oʻtgan elektron pochta (KEP) tushunchalari, huquqiy kuchi, qoʻllanish sohalari, ularni qanday olish, kompaniya ichida vakolat berish va keng tarqalgan xatolar; qaror jadvali.
Kompaniya tashkil etilgandan soʻng eng koʻp chalkashtiriladigan uchta raqamli vosita — elektron imzo, moliyaviy e-muhr va KEP. Uchalasi ham xavfsizlik va isbotlashga xizmat qiladi; ammo ular kimga tegishli ekani va qaysi operatsiyalarda ishlatilishi turlicha.
Bir qarashda
| Elektron imzo | Moliyaviy e-muhr | KEP | |
|---|---|---|---|
| Kimga tegishli | Jismoniy shaxsga | Yuridik shaxs yoki soliq toʻlovchiga | Shaxs yoki tashkilotga |
| Nima uchun? | Hujjatni shaxs nomidan imzolash | e-Hujjatlarni tashkilot nomidan imzolash | Rasmiy elektron yozishmalar va xabarnomalar |
| Qayerdan olinadi? | Elektron sertifikat xizmati provayderlari | Davlat sertifikatlash markazi (TÜBİTAK) | KEP xizmati provayderlari (PTT va vakolatli kompaniyalar) |
| Odatiy foydalanish | Shartnomalar, arizalar, savdo reyestri tartib-taomillari, e-Defter (jismoniy shaxs soliq toʻlovchilar) | e-Fatura, e-Arşiv, e-Defter, e-İrsaliye | Rasmiy ogohlantirishlar, bekor qilish xabarnomalari, rasmiy yozishmalar, muassasalar bilan aloqa |
| Huquqiy kuchi | Xavfsiz elektron imzo qoʻlda qoʻyilgan imzo bilan bir xil kuchga ega | Hujjat tashkilot tomonidan berilganini koʻrsatadi | Yuborish, yetkazish va mazmun haqida dalil yozuvi |
Elektron imzo
Xavfsiz elektron imzo qoida tariqasida qoʻlda qoʻyilgan imzo bilan bir xil huquqiy kuchga ega. Biroq qonun rasmiy shakl yoki maxsus tartibga boʻysundirgan operatsiyalar (masalan, yer reyestri operatsiyalari) hamda bank kafolat shartnomalaridan tashqari kafillik shartnomalari xavfsiz elektron imzo bilan tuzilishi mumkin emas.
Kompaniya rahbarlari va vakolatli shaxslarning elektron imzolari savdo reyestri tartib-taomillari, MERSİS, ETDS, e-Devlet orqali beriladigan kompaniya arizalari va KEPdan foydalanish uchun kerak. Elektron imzo egasiga shaxsan tegishli; undan boshqa birov foydalanishi egasini imzo uchun javobgarlikdan ozod qilmaydi.
Moliyaviy e-muhr
Moliyaviy e-muhr (mali mühür) Daromadlar boshqarmasining elektron hujjat ilovalarida yuridik shaxs imzosi oʻrnini egallaydi. U e-Fatura, e-Arşiv, e-Defter va e-İrsaliye uchun arizalarda va ularni imzolashda ishlatiladi. Xususiy integrator xizmatidan foydalanuvchi kompaniyalarda hujjatlar koʻpincha integratorning moliyaviy e-muhri bilan imzolanadi; ammo e-Defter beratlari va ayrim arizalar uchun kompaniyaning oʻz moliyaviy e-muhri kerak. Batafsil: e-Fatura, e-Arşiv va e-Defter
Moliyaviy e-muhr sertifikatlarining amal qilish muddati bor; muddati tugashidan oldin yangilanmasa, e-Defter beratlarini yuklash buzilishi mumkin: e-Defter berat muddatlari
KEP
Roʻyxatdan oʻtgan elektron pochta (KEP) — xabarning yuborilishi, yetkazilishi va mazmuni huquqiy kuchga ega tarzda qayd etiladigan elektron pochta turi.
Qayerda foydali?
- Tijorat faoliyatiga oid xabarnomalar va ogohlantirishlar: Turkiya Savdo kodeksi savdogarlar oʻrtasidagi muddatni oʻtkazib yuborganlik haqida ogohlantirish, shartnomani bekor qilish va undan voz kechish kabi xabarnomalar notarius, buyurtma xat, telegramma yoki xavfsiz elektron imzoli KEP orqali amalga oshirilishini belgilaydi.
- Xodimlarga mehnat shartnomasini bekor qilish xabarnomalari va xodimlar bilan rasmiy yozishmalar,
- Davlat organlari bilan yozishmalar va ayrim arizalar,
- Ayrim sohalarda (masalan, elektron tijorat vositachilik xizmatlari, ETBİS roʻyxati) KEP manzili majburiy: ETBİS roʻyxatidan oʻtish
Namunaviy foydalanish: Toʻlov haqida ogohlantirish · Bekor qilish haqida xabarnoma
KEP UETS oʻrnini bosmaydi. Sudlar va davlat organlarining elektron xabarnomalari UETS manziliga keladi: e-Tebligat
Kompaniya ichida vakolat berish
- Kompaniyani vakillik qilishga vakolatli shaxslar va imzo namunalari roʻyxatini (imza sirküleri) dolzarb holda saqlang.
- Moliyaviy e-muhr kimning kompyuterida va qaysi parol bilan ishlatilishini qayd eting.
- Elektron imzo va moliyaviy e-muhr parollarini boshqalarga bermang; xodim yoki hisobchi almashganda kirish huquqlarini qayta koʻrib chiqing.
- Sertifikatlarning amal qilish muddati tugash sanalarini kalendaringizga qoʻshing: Muddat kalkulyatori
Keng tarqalgan xatolar
- Moliyaviy e-muhrni elektron imzo deb hisoblab, u bilan shartnomalarni imzolashga urinish,
- Ogohlantirishni xavfsiz elektron imzosiz KEP orqali yuborish,
- Ishdan ketgan rahbarning elektron imzosi bilan operatsiyalarni davom ettirish,
- KEP qutisini muntazam tekshirmaslik.
Huquqiy asos: 5070-sonli Elektron imzo toʻgʻrisidagi qonun 5-modda; 6102-sonli Turkiya Savdo kodeksi 18/3 va 1525-moddalar; Roʻyxatdan oʻtgan elektron pochtadan foydalanish va uni qoʻllash tamoyillari toʻgʻrisidagi nizom; Soliq tartibi toʻgʻrisidagi qonun boʻyicha 509-seriyali umumiy kommyunike.