Kayıt dışı çalıştırmanın gerçek maliyeti: bir örnekle
Sigortasız işçi çalıştırmanın sonuçları: idari para cezaları, geriye dönük prim ve vergi, teşvik yasağı, iş kazası rücuu, hizmet tespit davası ve kayda alma için öneriler; örnek maliyet hesabı.
"Birkaç ay sigortasız çalıştıralım, sonra bakarız" kararı, işletmeler için en pahalı tasarruf girişimlerinden biridir. Aşağıda tek bir çalışan üzerinden, tespit hâlinde neyle karşılaşılacağını sırasıyla gösteriyoruz.
Senaryo
Bir işletme, aylık brüt asgari ücretle çalışan bir kişiyi 6 ay boyunca SGK'ya bildirmemiştir. Durum, SGK denetiminde tespit ediliyor.
Kalem kalem maliyet
1. İşe giriş bildirgesi cezası İşe giriş bildirgesi verilmediği denetimle tespit edildiği için ceza, bir aylık brüt asgari ücretin iki katıdır: 2 × 33.030 TL.
2. Eksik bildirilen aylar için ceza Bildirilmeyen her ay için muhtasar ve prim hizmet beyannamesiyle ilgili idari para cezaları ayrıca uygulanır.
3. Geriye dönük primler Altı aylık çalışan ve işveren primleri işverenden istenir. Çalışandan kesilmesi gereken pay da çoğu zaman işverenin üzerinde kalır; çünkü bu tutar ücret ödenirken kesilmemiştir.
4. Gecikme cezası ve gecikme zammı Primler, ödenmesi gereken tarihlerden itibaren gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte istenir: Gecikme zammı
5. Vergi tarafı Ödenen ücretler bordroya ve muhtasar beyannameye yansımadığı için gelir vergisi stopajı ve damga vergisi de cezalı olarak gündeme gelir. Ücret kayıt dışı ödendiği için gider yazılamamış olabilir; kasa ve banka kayıtlarıyla çelişki ayrıca risk oluşturur.
6. Teşvik kaybı Kayıt dışı istihdam tespiti, belirli oranı aşan durumlarda prim teşviklerinin belirli süreyle kullanılamamasına yol açar; üç yıl içinde tekrarında bu süre uzar. Asgari ücret desteği gibi destekler için yasak ve geri alma daha ağırdır. Teşvikten yararlanan bir işletmede bu kalem, tek başına diğer tüm kalemlerden büyük olabilir: SGK teşvikleri
Cezaları kendi rakamlarınızla hesaplayın: SGK idari para cezası
En ağır risk: iş kazası
Bildirilmemiş bir çalışan iş kazası geçirirse SGK, çalışana yasal yardımları yapar ve yaptığı bütün masrafları (tedavi, geçici iş göremezlik ödeneği, varsa gelir bağlanmasının peşin sermaye değeri) işverenden geri ister. Buna çalışanın veya yakınlarının açacağı tazminat davaları eklenir. Bu tutarlar, küçük bir işletmeyi tek başına zor durumda bırakabilir.
Çalışanın açabileceği dava
Kayıt dışı çalıştırılan kişi, çalışmanın geçtiği yılın sonundan itibaren beş yıl içinde hizmet tespit davası açabilir. Mahkeme çalışmayı tespit ederse primler, gecikme bedelleri ve cezalar yine işverenden istenir. Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma ve izin alacakları da gerçek çalışma süresi üzerinden talep edilebilir.
Kendiliğinden düzeltmek
Kayıt dışı bir çalışma varsa, denetimden önce düzeltmek her zaman daha az maliyetlidir:
- Kendiliğinden verilen işe giriş bildirgesinde ceza bir kattır, denetimle tespitteki iki kat yerine.
- Geçmiş aylar için ek beyanname kendiliğinden verilirse bazı cezalar daha düşük uygulanır.
- Teşvik yasağı, tespit hâlinde gündeme gelir.
Bu adımları atmadan önce durumu birlikte değerlendirelim; hangi ayların nasıl beyan edileceği, ücretlerin bordroya ve vergi beyannamelerine nasıl yansıtılacağı ayrıca planlanmalıdır.
Sık görülen "gri" durumlar
- Deneme süresinde bildirimsiz çalıştırma: Kayıt dışıdır: İşe giriş bildirgesi
- Asgari ücret gösterip farkı elden ödemek: Eksik bildirimdir; aynı sonuçlar fark tutar için doğar.
- Gönüllü stajyeri bildirmemek: Kayıt dışıdır: Stajyer ve çırak çalıştırmak
- Çalışma izni olmayan yabancı: Kayıt dışılığa ek olarak ayrı ve ağır idari para cezaları vardır: Yabancı çalışan istihdamı
Yasal dayanak: 5510 sayılı Kanun m.8, 21, 23, 86, 89 ve 102; 4447 sayılı Kanun ilgili teşvik hükümleri; 4857 sayılı İş Kanunu.