Şahıs işletmesi (halk arasında "şahıs şirketi"), tek kişinin kendi adına ticari veya serbest meslek faaliyeti yürüttüğü yapıdır. Ayrı bir tüzel kişilik yoktur; işletmenin borçlarından sahibi tüm malvarlığıyla sorumludur. Buna karşılık kuruluşu hızlı, maliyeti düşük ve muhasebesi daha sadedir.
Kimler için uygun?
- Tek başına çalışan esnaf, e-ticaret satıcısı, danışman, yazılımcı, tasarımcı, freelancer
- Kârı görece düşük olan ve kazancı işletmede biriktirmeyecek girişimciler
- 29 yaşından küçük ve ilk kez mükellef olacak girişimciler (genç girişimci istisnası)
Limited şirketle karşılaştırma ve vergi yükü tablosu: Şahıs mı limited mi?
Adım adım açılış
- Faaliyet ve NACE kodu: Ticari kazanç mı, serbest meslek kazancı mı? Kod; defter türünü, KDV oranını ve izinleri belirler.
- İşyeri: Kira sözleşmesi veya tapu. Ev adresinde faaliyet mümkündür; kiralık evde kira stopajı yükümlülüğü doğar.
- İşe başlama bildirimi: İnternet Vergi Dairesi üzerinden veya mali müşavir aracılığıyla; vergi dairesi yoklaması yapılır.
- Esnaf ve sanatkâr sicili veya ticaret sicili kaydı: Faaliyetin niteliğine göre (serbest meslekte gerekmez, meslek odası kaydı yeterli). Ayrıntı aşağıda.
- Bağ-Kur (4/b) tescili: Vergi kaydıyla birlikte otomatik başlar.
- e-Belgeler: e-Arşiv / e-SMM / e-Fatura (zorunluluğa göre), e-imza veya mali mühür.
- Banka hesabı ve POS: İşletme adına; 30.000 TL'yi aşan tahsilat ve ödemeler banka aracılığıyla yapılmalı.
Tacir mi, esnaf mı? Ticaret siciline kayıt
Ticari işletmeyi kendi adına işleten gerçek kişi tacirdir ve ticaret siciline (İstanbul'da İTO) tescil olur. Sermayesi ve geliri bedenî çalışmasına dayanan esnaf ve sanatkâr faaliyetleri ise esnaf sicilinde kayıtlıdır ve ticaret siciline ya da odaya kaydedilemez; İTO'nun örnekleri arasında kuaför ve berber, manikür-pedikür, cilt bakımı, çay ocağı, pazarcılık ve bakkallık bulunur. İşletme hesabı esasına göre defter tutan ve kendi ihtiyacı için inşaat yapanlar da ticaret siciline tescil edilmez.
İTO tescilinde dikkat edilecekler:
- Ticaret unvanı işletme sahibinin ad ve soyadını içerir; aynı ad-soyadla tescilli başka bir unvanla aynı olamaz, ayırt edici ek kullanılır.
- Gerçek kişi ticari işletmesi yalnızca bir faaliyet konusuyla tescil edilir; farklı alanlar için ayırt edici ekli ayrı işletmeler açılır.
- Başvuru MERSİS talep numarası ve İTO randevusu ile yapılır. Belgeler: işletme sahibinin imzaladığı dilekçe (unvan, sermaye, açılış tarihi, fiilî faaliyet, NACE kodu ve defter tutma şekli yazılır), fotoğraflı oda kayıt beyannamesi (NACE kodu MERSİS'tekiyle aynı olmalı), imza beyannamesi (yeni kimlik kartı sahipleri MERSİS "Yetki Kabul İşlemleri" ile onay verebilir) ve vergi levhası. Vergi kaydı elektronik olarak kontrol edilir; vergi dairesinde kaydı olmayan işletme tescil edilmez.
- Oda kaydı için en az 100 TL sermaye beyan edilir.
- 2026 tutarları: tescil harcı 5.466,10 TL, TTSG ticarete başlama ilanı 708 TL. Adres, unvan, faaliyet ve sermaye değişikliği harcı 2.707,50 TL; ticareti terkte kayıt silme harcı 1.053 TL.
- Mirasla veya devirle işletmenin devamında (halefiyet) mirasçıların noter onaylı muvafakati ve veraset ilamı istenir.
İlk yıl maliyetleri
| Kalem | Not |
|---|---|
| Bağ-Kur primi | 2026'da aylık en az 11.808,23 TL (prime esas kazanç alt sınırı üzerinden %35,75); borçsuz ve zamanında ödeyenlere 5 puan indirimle 10.156,73 TL. Genç girişimcilere verilen 1 yıllık Bağ-Kur desteği 2026'da kaldırıldı |
| Muhasebe ücreti | Defter türü, belge sayısı ve çalışan sayısına göre |
| Oda aidatı | Esnaf odası veya ticaret odası |
| Vergiler | Aylık KDV, üç aylık geçici vergi, yıllık gelir vergisi |
| e-Belge | GİB portalı ücretsiz; entegratör ücretli |
İlgili hesaplama: Bağ-Kur primi hesaplama
Genç girişimci kazanç istisnası
İlk kez ticari, zirai veya serbest meslek faaliyeti nedeniyle mükellef olan ve işe başladığı tarihte 29 yaşını doldurmamış kişilerin kazancının yıllık 400.000 TL'lik kısmı, üç vergilendirme dönemi boyunca gelir vergisinden istisnadır. İstisna ciroya değil kazanca uygulanır; KDV ve stopaj yükümlülüklerini kaldırmaz. Limited veya anonim şirket ortakları yararlanamaz; mevcut işletmeyi yakınından devralanlar ve sonradan ortak olanlar da kapsam dışıdır.
Defter türü
Hadlerin altında kalan ticari işletmeler işletme defteri, serbest meslek erbabı serbest meslek kazanç defteri tutar; hadler iki yıl üst üste aşılırsa bilanço esasına geçilir. Bilanço mu işletme mi? · Defter tutma usulü tespiti
Limited şirkete geçiş
Kâr büyüdüğünde ya da ortak alınacağında şahıs işletmesi kapatılıp yeni şirket kurulabilir veya işletme devir yoluyla sermaye şirketine aktarılabilir. Stok, demirbaş, alacak ve borçların nasıl devredileceği, KDV ve vergisel sonuçları geçiş öncesinde planlanmalıdır. Yeniden yapılanma
Kapanış (terk)
- Faaliyetin sona erdiği tarihten itibaren 1 ay içinde vergi dairesine işi bırakma bildirimi.
- Son dönem beyannameleri: KDV, muhtasar, geçici vergi (gerekiyorsa) ve izleyen yıl mart ayında son yıllık beyanname.
- Kalan stok ve demirbaşın satışı veya işletmeden çekilmesi: çekilen mallar için KDV hesaplanır.
- e-Belge sistemlerinden çıkış, ÖKC (yazar kasa) hafızasının kapatılması.
- Bağ-Kur kaydının vergi kaydıyla birlikte sona erdiğinin kontrolü; prim borcu varsa yapılandırma.
- Esnaf sicili veya ticaret sicili kaydının silinmesi: ticaretin terki başvurusunda aktif ve pasif durumunu gösteren beyan verilir; işletme sahibi vefat ettiyse veraset ilamı ve mirasçılardan birinin imzaladığı beyan istenir.
Sık yapılan hatalar
- İşletme hesabı ile kişisel hesabı karıştırmak; harcamaların belgesini işletme adına almamak.
- Bağ-Kur priminin son ödeme gününü (izleyen ayın son günü) kaçırıp 5 puan indirimini kaybetmek.
- Faaliyeti bıraktığı halde terk bildirimi yapmamak; beyanname ve Bağ-Kur borcu birikir.
- Genç girişimci istisnasını ciroya uygulamak.
Kaynaklar
Gelir Vergisi Kanunu (m.37 ticari kazanç, m.65 serbest meslek, mükerrer m.20 genç girişimci); Vergi Usul Kanunu (m.153 işe başlama, m.160 işi bırakma, m.177 hadler); 5510 sayılı Kanun m.4/1-b ve m.81 (5 puan indirim); Türk Ticaret Kanunu m.11–15 (tacir); İTO gerçek kişi ticari işletmesi.