Limited ve anonim şirket dışında ticaret siciline tescil edilen başka yapılar da vardır. Bunların bazıları (kollektif ve komandit şirket) ortakların kişisel sorumluluğuna dayanır, bazıları (kooperatif) ortak ihtiyaçları karşılamak için kurulur, bazıları ise başka bir kişiliğin (dernek, vakıf, şirket) ticari faaliyetini sicile bağlar. Tüm başvurular MERSİS'te talep numarası alınarak ve İTO randevu sistemi üzerinden ilgili bölge temsilciliğine yapılır.
Hızlı karşılaştırma
| Tür | En az ortak | Kimler ortak olabilir? | Sorumluluk | 2026 kuruluş harcı |
|---|---|---|---|---|
| Kollektif şirket | 2 | Yalnızca gerçek kişiler | Ortaklar sınırsız ve müteselsil | 15.688,40 TL |
| Adi komandit şirket | 2 (en az 1 komandite) | Komandite yalnızca gerçek kişi; komanditer tüzel kişi olabilir | Komandite sınırsız, komanditer koyduğu sermaye kadar | 15.688,40 TL |
| Sermayesi paylara bölünmüş komandit | 5 kurucu (en az 1 komandite) | Komandite gerçek kişi | Sermaye şirketi kuralları; komandite sınırsız | 15.688,40 TL |
| Kooperatif | 7 | Gerçek ve tüzel kişiler | Ana sözleşmeye göre | Muaf |
| Dernek / vakıf iktisadi işletmesi | — | Dernek veya vakıf adına | Dernek veya vakıf | 5.466,10 TL (gerçek kişi tarifesi uygulanır; İTO'ya teyit edilir) |
Harç ve ilan ücretlerinin tamamı: Ticaret sicili harç ve ücretleri · Toplam masraf: Şirket kuruluş maliyeti
Kollektif şirket
Bir ticari işletmeyi bir ticaret unvanı altında işletmek için gerçek kişiler arasında kurulan ve ortaklarından hiçbirinin sorumluluğu şirket alacaklılarına karşı sınırlandırılmamış şirkettir.
- Unvan: Ortakların hepsinin veya birinin ad ve soyadı ile şirket türünü gösteren ibare (örneğin "Yılmaz ve Ortakları Kollektif Şirketi").
- Sözleşme: Yazılı olmalı; şirketin kollektif olduğu, unvan ve merkez, işletme konusu, her ortağın sermaye türü ve tutarı, temsile yetkililer ve temsil şekli yazılır. Her ortağın ad, soyad, yerleşim yeri, uyruğu ve T.C. kimlik numarası (yabancılarda vergi veya yabancı kimlik numarası) bulunur.
- Belgeler: Tüm kurucuların imzaladığı dilekçe, ortak fotoğraflı oda kayıt beyannamesi, MERSİS'te hazırlanan sözleşme, ortak olmayan temsilcilerin imza beyannameleri, yabancı ortak için noter onaylı tercümeli pasaport ve vergi numarası, yurt dışında yerleşik ortak varsa kuruluş bildirim formu, serbest bölgede kuruluşta Serbest Bölgeler Genel Müdürlüğü izni.
- Vergi numarası kaydı yoksa vergi levhası fotokopisi eklenmezse başvuru kabul edilmez.
Komandit şirket
Ortaklardan bir kısmının sorumluluğu sınırsız (komandite), diğerlerinin koydukları sermaye ile sınırlı (komanditer) olan şirkettir.
- Komandite ortaklar yalnızca gerçek kişi olabilir; tüzel kişiler ancak komanditer ortak olur.
- Unvan: En az bir komandite ortağın ad ve soyadı ile şirket ve tür ibaresi. Adı unvanda geçen komanditer, üçüncü kişilere karşı komandite gibi sorumlu olur.
- Sermayesi paylara bölünmüş komandit şirket: Sermaye şirketi sayılır; en az 5 kurucu gerekir ve en az biri komandite olmalıdır. Esas sözleşme imzaları sicil müdürlüğü huzurunda alınır.
- Komanditerin ayni sermayesi varsa mahkemece atanan bilirkişinin değerleme raporu, ilgili sicilden kısıtlama olmadığına dair yazı ve sicile şerh belgesi istenir.
Kooperatif
Ortaklarının belirli ekonomik çıkarlarını ve özellikle meslek veya geçimlerine ilişkin ihtiyaçlarını karşılıklı yardım ve dayanışma yoluyla sağlamak için kurulur.
- En az 7 ortak ana sözleşmeyi imzalar; bir ortaklık payının değeri 100 TL'dir.
- İzin: Ana sözleşme Ticaret Bakanlığı tarafından onaylanır; kuruluş izni alınmadan tescil yapılamaz.
- Belgeler: Yönetim kurulunca imzalanmış dilekçe, oda kayıt beyannamesi, MERSİS'te hazırlanan ana sözleşme, Bakanlıkça onaylanmış sözleşme kitapçığı ve izin yazısının aslı.
- Kooperatiflerin kuruluşu harçtan muaftır; kuruluş ilanı kelime başına 1,78 TL. Kadın ve engelli girişimci kooperatiflerinin ilanları ücretsizdir.
- Kooperatifler kurumlar vergisi mükellefidir; konut yapı kooperatifleri gibi bazıları kanundaki şartlarla vergiden muaf olabilir.
Dernek ve vakıflara ait ticari işletmeler
Dernek ve vakıfların ticari faaliyetleri iktisadi işletme olarak vergilendirilir ve ticaret siciline tescil edilir.
- Her işletme yalnızca bir faaliyet konusu ile tescil edilir; farklı faaliyetler için ayırt edici ek taşıyan ayrı işletmeler açılır.
- Belgeler: Dernek veya vakfın unvanı, merkezi ve vergi numarası ile işletmenin unvanı, sermayesi, adresi, açılış tarihi, NACE kodu ve temsilcilerini içeren dilekçe; oda kayıt beyannamesi; imza beyannameleri; derneğin faal olduğunu veya vakfın tüzel kişiliğinin devam ettiğini gösteren resmî belge; tüzük veya vakıf senedi; işletmenin açılmasına dair yetkili organ kararının noter onaylı örneği; gerekiyorsa resmî izin.
- Kapanış: Faaliyetin sona erdiğine dair noter onaylı karar ve aktif ile pasifin sıfırlandığını gösteren beyan.
- Vergisel yükümlülükler (kurumlar vergisi, KDV, defter) dernek veya vakıftan ayrı olarak iktisadi işletme adına yürütülür.
Şirketlerin adi ortaklık (iş ortaklığı) yoluyla işlettiği işletmeler
İki veya daha fazla ticaret şirketinin tüzel kişiliği olmayan bir ortaklık kurarak işlettiği işletme (örneğin bir ihale için kurulan iş ortaklığı), talep edilirse ticaret siciline tescil edilir.
- Ortaklık sözleşmesi yazılı olur ve tüm ortakların imzaları noter onaylı olmalıdır; ortakların ticaret unvanları, adresleri ve temsilcileri ile işletmenin unvanı, adresi, amacı ve varsa süresi yazılır. Pilot veya lider ortak belirtilir.
- İşletmeyi temsil edecek kişiler gerçek kişi olmalıdır.
- Vergi dairesinden işletme için potansiyel vergi numarası alınır. Adi ortaklıklar KDV ve muhtasar yönünden ayrı mükellef olur; kazanç ortakların kendi beyannamelerinde vergilendirilir.
Şirketler topluluğu bildirimi
Bir ticaret şirketi ile ona doğrudan veya dolaylı bağlı en az iki şirket bir şirketler topluluğu oluşturur. Topluluk içindeki bir şirketin diğerindeki payı %5, 10, 20, 25, 33, 50, 67 veya 100 eşiklerine ulaşır ya da bu eşiklerin altına düşerse, payı edinen işlemden sonraki 10 gün içinde şirkete bildirir; şirket de bu bildirimi tescil ve ilan ettirir. Hâkim şirketin sözleşmeyle hâkimiyet kurduğu hâllerde hâkimiyet sözleşmesi, bağlı şirketin genel kurul onayından sonra tescil ettirilir.
Sık sorulanlar
Kollektif şirket bugün tercih ediliyor mu? Ortakların sınırsız sorumluluğu nedeniyle nadiren. Aile işletmelerinde veya mesleki ortaklıklarda görülür; çoğu durumda limited şirket daha uygundur. Limited şirket kuruluşu
Kooperatif vergiden muaf mı? Hayır; kooperatifler kural olarak kurumlar vergisi mükellefidir. Muafiyet kanunda sayılan şartlara bağlıdır.
Derneğin ticari faaliyeti için şirket kurmak gerekir mi? Hayır; iktisadi işletme yeterlidir. Ancak faaliyetin büyüklüğüne göre ayrı bir şirket daha uygun olabilir.
Kaynaklar
Türk Ticaret Kanunu m.124, 195–209, 211–303 (kollektif ve komandit), 564–565 (sermayesi paylara bölünmüş komandit); Kooperatifler Kanunu; Ticaret Sicili Yönetmeliği m.44; Ticaret Şirketlerinin Tüzel Kişiliği Bulunmayan Bir Ortaklık Yapısı ile İşlettikleri Ticari İşletmelerin Tescili Hakkında Tebliğ; İTO tescil işlemleri sayfaları: kooperatif, kollektif, komandit, vakıf ve dernek işletmeleri, adi ortaklık işletmeleri, şirketler topluluğu.