Serbest meslek kazancı: makbuz, stopaj, KDV ve e-SMM
Avukat, mühendis, danışman, doktor gibi serbest meslek erbabının makbuz düzenlerken bilmesi gerekenler; brüt-net hesap, stopaj, KDV ve e-Serbest Meslek Makbuzu.
Serbest meslek kazancı, bir işverene bağlı olmadan kendi adınıza yürüttüğünüz mesleki faaliyetten elde edilen kazançtır: avukatlık, mühendislik, mimarlık, mali müşavirlik, serbest hekimlik, danışmanlık, çevirmenlik gibi. Bu faaliyetin belgesi fatura değil serbest meslek makbuzudur.
Makbuzda üç rakam
Bir danışmanlık hizmeti için müşteriyle net 40.000 TL üzerinde anlaştığınızı düşünelim. Müşteri bir şirketse makbuz şöyle görünür:
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Brüt ücret | 50.000 TL |
| Gelir vergisi stopajı (%20) | −10.000 TL |
| Net ücret | 40.000 TL |
| KDV (%20, brüt üzerinden) | 10.000 TL |
| Tahsil edilecek | 50.000 TL |
Netten brüte geçmek için net tutar 0,80'e bölünür; %20 eklemek eksik stopaj doğurur. Hesap için: Serbest meslek makbuzu hesaplama
Stopaj ne zaman kesilir?
Makbuz bir şirkete, işletmeye ya da kamu kurumuna kesilmişse ödemeyi yapan taraf brüt ücret üzerinden %20 stopaj keser ve muhtasar beyannameyle vergi dairesine yatırır. Makbuz bireysel bir müşteriye (tüketiciye) kesilmişse stopaj yoktur; ücretin tamamı tahsil edilir ve vergi yıllık beyannamede hesaplanır.
KDV
Serbest meslek hizmetleri genel oranda %20 KDV'ye tabidir. KDV, brüt ücret üzerinden hesaplanır. Alıcı belirlenmiş alıcılar arasındaysa ve hizmet tebliğde sayılan türlerdense KDV tevkifatı da uygulanabilir: KDV tevkifatı
e-Serbest Meslek Makbuzu (e-SMM)
Serbest meslek erbabının önemli bir kısmı makbuzlarını elektronik olarak düzenler. e-SMM, GİB'in portalı ya da bir özel entegratör üzerinden düzenlenir; müşteriye e-posta veya kâğıt çıktı olarak iletilir. Kimlerin zorunlu olduğu ve geçiş: e-SMM ve e-Müstahsil
Geçici vergi ve yıllık beyan
Serbest meslek erbabı üç aylık dönemler hâlinde geçici vergi öder ve yıl sonunda yıllık gelir vergisi beyannamesi verir. Müşterilerin kestiği stopajlar boşa gitmez: önce geçici vergiden, artanı yıllık gelir vergisinden mahsup edilir; yine artarsa iade alınabilir.
- Geçici vergi hesabı: Geçici vergi
- Yıllık beyanname rehberi: Yıllık gelir vergisi beyannamesi
Defter ve giderler
Serbest meslek erbabı serbest meslek kazanç defteri tutar. Kazanç, tahsil esasına göre belirlenir: makbuz kesilip tahsil edilen tutar o yılın geliridir. Büro kirası, personel, kırtasiye, mesleki yayın ve mesleki eğitim gibi giderler belgelendirildiği sürece indirilebilir. Hangi harcamaların gider sayıldığı: Hangi harcamalar gider yazılır?
Sık yapılan hatalar
- Brütü netten %20 ekleyerek bulmak. Stopaj eksik hesaplanır; fark ödeyen tarafa sorulur.
- Bireysel müşteriye stopajlı makbuz kesmek. Müşteri stopajı yatırmayacağı için kayıtlar uyuşmaz.
- Avansı makbuzsuz almak. Tahsil esası nedeniyle alınan avans da makbuz düzenlenmesini gerektirir.
Yasal dayanak: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.65–68, 94/2-b; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.236.