Basit usul: kimler girebilir, kazanç istisnası ve 2026 değişikliği

Basit usul, küçük esnafın vergisini ve kayıt yükünü hafifleten bir yöntemdir. Bu usulde vergilendirilen esnafın ticari kazancı gelir vergisinden istisnadır; işletme defteri yerine belgelerin saklanması yeterlidir. Ancak 2026'dan itibaren kapsam önemli ölçüde daraldı.

Kimler basit usulde olabilir?

Gelir Vergisi Kanunu'nun 47 ve 48. maddelerine göre mükellefin aşağıdaki şartların hepsini taşıması gerekir:

1. Ticari faaliyetini bir işyerinde ya da seyyar olarak kendi adına yürütmesi,
2. İşyeri kira bedeli veya emsal kirasının kanunda belirlenen sınırı aşmaması (büyükşehir belediyesi sınırları içinde ve dışında farklı sınırlar),
3. Yıllık alış, satış veya hasılatının kanunda belirlenen sınırları aşmaması,
4. Ayrıca başka bir ticari, zirai veya mesleki faaliyet nedeniyle gerçek usulde vergilendirilmemesi.

Sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Bazı faaliyetler, şartlar sağlansa bile Cumhurbaşkanı kararıyla basit usul kapsamı dışında bırakılabilir.

2026'da ne değişti?

10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (Resmî Gazete 9 Eylül 2025) ve bu karara 10679 sayılı Kararla yapılan değişiklikle, büyükşehir belediyesi bulunan illerde nüfusu 30.000'i aşan ilçelerde aşağıdaki faaliyetler 1 Ocak 2026'dan itibaren gerçek usulde vergilendirilir:

• Mal imalatı,
• Mal ticareti (belirli bir işyeri olmaksızın pazarlarda ya da seyyar yapılan perakende satışlar hariç),
• İnşaatla ilgili işler,
• Motorlu araç bakım ve onarımı,
• Lokanta ve benzeri yeme-içme yerleri,
• Eğlence ve dinlenme yerleri,
• Şehir içi yolcu taşımacılığı.

Bu ilçelerde, 5216 ve 6360 sayılı kanunlarla mahalleye dönüşen eski köy ve beldelerden nüfusu 2.000'i geçmeyenlerde bulunan esnaf, şehir içi yolcu taşımacılığı hariç, basit usulde kalabilir. Nüfus olarak TÜİK'in bir önceki yıl sonu itibarıyla açıkladığı son veriler esas alınır. Gelir İdaresi uygulamayı 29 Aralık 2025 tarihli Gelir Vergisi Sirküleri (No: 100) ile açıkladı; gerçek usule geçen mükelleflerin e-Tebligat adresi edinmesi de istendi.

Basit usulde yükümlülükler

• Kazanç istisnası: Basit usulde tespit edilen ticari kazanç gelir vergisinden istisnadır. Kazancın tamamı basit usulden oluşuyorsa yıllık beyanname verilmez.
• Belgeler: Alış belgeleri saklanır; satışlar için fiş, fatura veya ödeme kaydedici cihaz belgesi düzenlenir.
• Diğer vergiler: İstisna yalnızca gelir vergisiyle ilgilidir. Çalışan varsa muhtasar ve SGK yükümlülükleri, varsa diğer vergiler devam eder.

Gerçek usule geçiş

Şartlardan birini kaybeden ya da 2026 değişikliği kapsamına giren esnaf gerçek usulde vergilendirilir. Bu durumda:

1. Defter: İşletme hesabı esasında defter tutulur; sınırlar aşılırsa bilanço esasına geçilir: Bilanço mu, işletme mi?
2. Geçici vergi ve yıllık beyan: Üç aylık geçici vergi ödenir, yıl sonunda yıllık beyanname verilir.
3. e-Tebligat ve e-belge: e-Tebligat adresi zorunlu hâle gelir; ciro ve sektöre göre e-Fatura ve e-Arşiv yükümlülüğü doğabilir: e-Fatura zorunluluğu
4. Ödeme kaydedici cihaz ve POS kullanımı devam eder: Yazar kasa ve EFT-POS

Gerçek usulde yeni kurulan küçük işletmeler için genç girişimci istisnası gibi seçenekler değerlendirilebilir: Genç girişimci kazanç istisnası

Basit usule dönüş

İlçe nüfusu sonradan eşiğin altına düşerse, Kanun'daki şartları iki dönem üst üste taşıyan mükellef, ocak ayının sonuna kadar vergi dairesine başvurarak o yılın başından itibaren yeniden basit usulden yararlanmayı isteyebilir.

Bize sorulan

Kiracıyım, kira sınırı brüt kira mı? Sınır yıllık kira bedeline göre uygulanır; işyeri kendinizinse emsal kira bedeli esas alınır.

Hem basit usulde esnafım hem de bir şirkette çalışıyorum. Ücret geliriniz basit usule engel değildir; ancak başka bir ticari faaliyetten gerçek usulde vergilendirilmek basit usulü sona erdirir.

Yasal dayanak: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.46–51 ve mükerrer m.20/B; 10380 ve 10679 sayılı Cumhurbaşkanı Kararları; GİB Gelir Vergisi Sirküleri No: 100.