Yazar kasa (ÖKC) ve EFT-POS: kimler kullanır, nasıl çalışır?
Yeni nesil ödeme kaydedici cihazlar ve EFT-POS: kullanma zorunluluğu, istisnalar, cihaz edinme ve bildirim, fiş ile fatura ayrımı, Z raporu, banka POS'u ile bütünleşme, internet satışlarında durum, cihaz değişikliği ve cezalar.
Mağaza, kafe, kuaför, eczane… Perakende satış yapan her işletmenin kasasında artık bir yeni nesil ödeme kaydedici cihaz (ÖKC) bulunur. Bu cihazlar satış bilgilerini anlık olarak Gelir İdaresi'ne iletir. Kurallara uyulmaması ise her fiş için ayrı ceza doğurabilir.
Kimler kullanmak zorunda?
- Perakende satış fişi düzenlemek zorunda olan, yani doğrudan tüketiciye mal satan veya hizmet veren işletmeler,
- Bu işletmelerin her satış noktası (her kasa) için ayrı cihaz kullanması gerekir.
İstisnalar: Tüm satışlarını fatura veya e-Arşiv fatura ile belgeleyen işletmeler (örneğin yalnızca internet üzerinden satış yapanlar), seyyar satıcıların bir kısmı ve Gelir İdaresi'nin belirlediği bazı faaliyetler ÖKC kullanmak zorunda değildir. Muafiyet şartlarını faaliyetinize göre kontrol edin.
Cihaz türleri
| Tür | Açıklama | Kimler için uygun? |
|---|---|---|
| EFT-POS ÖKC | Banka POS'u ile ÖKC'nin tek cihazda birleştiği model | Kartla ödeme alan küçük ve orta işletmeler |
| Bilgisayar tabanlı ÖKC | Kasa yazılımı ile çalışan, çok sayıda ürün ve stok yöneten sistemler | Market, zincir mağaza, restoran |
| Mobil ÖKC | Taşınabilir cihazlar | Teslimat, etkinlik, sahada satış |
Cihaz, Gelir İdaresi'nin onayladığı firmalardan veya yetkili satıcılarından alınır; satışta cihaz mükellefin adına kaydedilir ve servis sözleşmesi yapılır.
Kartla tahsilat ve POS
Banka kartı veya kredi kartıyla yapılan perakende satışlarda tahsilat, ÖKC ile bütünleşik bir ödeme cihazıyla yapılmalıdır. Ayrı bir banka POS'u ile tahsilat yapıp fiş düzenlememek, belge düzenlenmemesi sayılır. Bankalar, ÖKC ile bütünleşik olmayan POS kullanımlarını Gelir İdaresi'ne bildirir.
Kartla yapılan tahsilatlar ve banka kayıtları vergi incelemelerinde ciroyla karşılaştırılır; aradaki fark açıklanamazsa beyan dışı hasılat olarak değerlendirilebilir.
Fiş mi, fatura mı?
| Durum | Belge |
|---|---|
| Tutar fatura düzenleme sınırının altında, alıcı fatura istemiyor | ÖKC fişi |
| Tutar, 2026 için 12.000 TL fatura sınırını aşıyor veya alıcı fatura istiyor | Fatura (e-Fatura veya e-Arşiv) |
| Fatura düzenlenen satış ÖKC'den geçiyorsa | ÖKC'den bilgi fişi alınır; fiş ve fatura birbirine bağlanır |
Bilgi fişi alınmadan düzenlenen faturalar ile kasadan geçen tutarlar arasında uyumsuzluk oluşur; bu da Z raporu ile beyan arasında fark yaratır. Fatura bilgileri için: Faturada zorunlu bilgiler
Gün sonu ve kayıt
- Her gün sonunda Z raporu alınır; satış toplamları ve KDV oranlarına göre dağılım gösterilir.
- Z raporları muhasebeye iletilir ve KDV beyannamesiyle uyumlu olmalıdır: KDV beyannamesi
- İade ve iptaller cihaz üzerinden ilgili işlemle yapılır; iade edilen tutarlar belgelenir.
Cihaz değişikliği ve kapanış
- Arızalı veya değiştirilecek cihaz, yetkili servis tarafından mali hafıza bilgileri alınarak hurdaya ayrılır ya da yenisiyle değiştirilir.
- İşyerinin kapanması veya adres değişikliğinde cihazın kaydı güncellenir.
- Cihazın mükellef dışındaki birine devri veya satışı, kurallara uygun şekilde yapılmalıdır.
Ceza
Perakende satış fişi verilmemesi veya alınmaması, her bir belge için özel usulsüzlük cezası gerektirir; 2026'da ilk tespitte ceza en az 17.000 TL'dir ve tekrarında artar. Ayrıca ÖKC kullanma zorunluluğuna uyulmaması ve cihazların kurallara aykırı kullanılması ayrı cezalara konu olur. Hesaplama: Vergi cezası
Belge vermeme tespitlerinde işyerinin kapatılması yaptırımı da gündeme gelebilir. Bu nedenle tüm kasa çalışanlarına fiş düzenleme kuralları düzenli olarak hatırlatılmalıdır.
Yasal dayanak: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.232, 233, 353 ve mükerrer 257; 3100 sayılı Kanun; 426 ve 483 Sıra No.lu VUK Genel Tebliğleri.