e-SMM ve e-Müstahsil makbuzu: kimler kullanır, nasıl düzenlenir?
e-Serbest Meslek Makbuzu ve e-Müstahsil Makbuzu uygulamaları: kapsam, başvuru, düzenleme, iletim, iptal ve düzeltme, stopaj ve KDV, saklama ve sık yapılan hatalar.
Elektronik belge düzeni yalnızca fatura ile sınırlı değildir. Serbest meslek erbabının düzenlediği serbest meslek makbuzu ve çiftçiden ürün alanların düzenlediği müstahsil makbuzu da elektronik ortama taşınmıştır.
e-Serbest Meslek Makbuzu (e-SMM)
Kimler kullanır?
Avukat, mali müşavir, doktor, mimar, mühendis, danışman, yazılımcı gibi serbest meslek erbabının tamamı, ciro sınırı aranmaksızın makbuzlarını e-SMM olarak düzenler. Yeni işe başlayanlar, işe başlamayı izleyen kısa süre içinde uygulamaya dahil olur.
Nasıl düzenlenir?
| Yol | Kimler için? |
|---|---|
| GİB e-Arşiv / e-SMM portalı | Az sayıda makbuz düzenleyenler; ücretsiz |
| Özel entegratör | Muhasebe programıyla bağlantı isteyenler, çok makbuz düzenleyenler |
Makbuzda müşterinin kimlik veya vergi numarası, hizmetin açıklaması, brüt ücret, stopaj, KDV ve net tahsil edilecek tutar yer alır. Müşteri işyeri sahibi veya kurumsa stopaj kesilir; nihai tüketiciyse kesilmez.
Örnek
| Tutar | |
|---|---|
| Brüt ücret | 10.000 TL |
| Stopaj (%20) | 2.000 TL |
| KDV (%20) | 2.000 TL |
| Tahsil edilecek | 10.000 TL |
Brüt-net dönüşümü ve KDV tevkifatlı durumlar için: Serbest meslek makbuzu hesaplama · Ayrıntılı rehber: Serbest meslek makbuzu
İletim ve iptal
- e-SMM, müşteriye e-posta ile veya kâğıt çıktı olarak iletilir.
- Hatalı düzenlenen makbuz, Tebliğ'de belirtilen kısa süre içinde sistem üzerinden iptal edilebilir; süre geçmişse düzeltme yöntemleri uygulanır.
- Tahsil edilmeyen ücret için makbuz, tahsilat anında düzenlenir; serbest meslek kazancında tahsilat esası geçerlidir.
e-Müstahsil Makbuzu
Kimler kullanır?
Çiftçiden ürün alırken müstahsil makbuzu düzenleyen işletmelerden;
- Brüt satış hasılatı Tebliğ'de belirlenen sınırı aşanlar,
- Hal kayıt sistemine kayıtlı sebze ve meyve komisyoncu ve tüccarları,
- Gönüllü olarak geçenler.
Nasıl çalışır?
- Makbuz, çiftçiden ürün alındığında elektronik olarak düzenlenir; çiftçinin kimlik bilgileri, ürün, miktar ve bedel yer alır.
- Çiftçiye yapılan ödemeden, ürün türüne göre gelir vergisi stopajı kesilir ve muhtasar beyannameyle beyan edilir.
- Makbuzun bir örneği çiftçiye verilir veya iletilir.
Dikkat
- Makbuzun ödeme belgesiyle desteklenmesi, harcamanın gerçekliğinin ispatı için önemlidir.
- Ürünü çiftçiden değil, tüccardan alıyorsanız müstahsil makbuzu değil, fatura alınmalıdır.
- Vergiden muaf esnaftan yapılan alımlarda müstahsil makbuzu değil gider pusulası düzenlenir: Gider pusulası stopajı
Saklama ve ceza
e-SMM ve e-Müstahsil makbuzları elektronik ortamda saklanır; Gelir İdaresi sistemine ayrıca raporlanır. Zorunlu olduğu hâlde kâğıt makbuz düzenlenmesi, belgenin hiç düzenlenmemiş sayılmasına ve özel usulsüzlük cezasına yol açar. 2026'da bu ceza her tespit için en az 17.000 TL'dir.
Stopaj oranlarının tamamı için: Stopaj oranları
Yasal dayanak: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.235, 236, 242 ve mükerrer 257; 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği; 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.94.