Damga vergisi: hangi kâğıtlar, hangi oran, kim öder?
Damga vergisinin konusu, nispi ve maktu vergi ayrımı, sözleşme, kira, bordro ve beyannamelerde uygulanan oranlar, nüsha kuralı, kimin ödediği ve beyan süresi.
Damga vergisi, Türkiye'de en sık karşılaşılan ama en az anlaşılan vergilerden biridir. Kural kısadır: imzalanarak düzenlenen ve bir şeyi ispat etmek için kullanılabilecek kâğıtlar vergilendirilir. İşlemin kendisi değil, onu gösteren kâğıt vergi konusudur. Bu nedenle sözlü bir anlaşmanın damga vergisi yoktur; aynı anlaşma yazıya dökülüp imzalandığında vergi doğar.
Nispi ve maktu vergi
| Tür | Nasıl hesaplanır | Örnek |
|---|---|---|
| Nispi | Kâğıtta yazılı tutar × oran | Belli bir parayı içeren sözleşme: binde 9,48 |
| Kira sözleşmesi (süre boyunca kira toplamı): binde 1,89 | ||
| Maaş, ücret ve tazminat ödemeleri: binde 7,59 | ||
| Maktu | Kâğıt başına sabit tutar | Bilanço: 616,30 TL |
| KDV beyannamesi: 791 TL | ||
| Kurumlar vergisi beyannamesi: 1.605,80 TL |
Bir kâğıt için alınabilecek nispi verginin bir üst sınırı vardır; 2026 için bu tutar 29.115.961,10 TL'dir.
Kim öder?
Kâğıdı imzalayanlar ödemekle müteselsilen sorumludur. Uygulamada sözleşmede taraflardan biri üstlenebilir; bu, vergi dairesine karşı diğer tarafın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Kamu kurumlarıyla yapılan sözleşmelerde vergi genellikle ödeme sırasında kurum tarafından kesilir.
Nüsha kuralı
Bir sözleşmenin birden fazla nüsha olarak imzalanması vergiyi katlamaz. Nispi vergiye tabi kâğıtlarda vergi yalnızca bir nüsha için ödenir; diğer nüshalar, vergisinin ödendiği belirtilerek imzalanır. Maktu vergide ise her nüsha ayrı vergilendirilir.
Sık karşılaşılan durumlar
Ücret ödemeleri. Bordrodaki ücret ödemelerinden her ay binde 7,59 damga vergisi kesilir; asgari ücrete isabet eden kısım istisnadır: Net maaş nasıl hesaplanır? İş sözleşmesinin kendisinin vergisi ise sözleşmede belli bir tutarın ve sürenin yazılı olup olmadığına göre değişir; bu konuda sözleşmeyi imzalamadan önce görüş alın.
Kira sözleşmesi. Vergi, sözleşmede yazılı süre boyunca ödenecek kira toplamı üzerinden hesaplanır. Süresiz sözleşmelerde bir yıllık kira esas alınır. Kira stopajı ve kira sözleşmesi
Kefalet. Sözleşmede kefil bulunması ayrı bir damga vergisi doğurabilir: borçlunun kendisi dışındaki üçüncü kişinin kefaleti ayrıca vergilendirilir. Hesaplamak için: Damga vergisi hesaplama
Fatura ve sipariş mektupları. Ticari işlemlerde düzenlenen faturalar ve sipariş mektupları damga vergisinden istisnadır.
Beyan ve ödeme
Vergi daireleriyle ilişkili sürekli mükellefler (şirketler, bilanço ve işletme esasında defter tutanlar), bir ay içinde imzaladıkları kâğıtların vergisini muhtasar ve prim hizmet beyannamesi ya da ayrı damga vergisi beyannamesiyle, izleyen ayın 26'sına kadar beyan eder ve öder. Diğerleri vergiyi kâğıt düzenlendiği sırada vergi dairesine öder.
Ödenmezse
Süresinde ödenmeyen damga vergisi için vergi, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi istenir. Sözleşmenin geçerliliği etkilenmez; ancak inceleme sırasında geriye dönük tutarlar birikebilir. Özellikle uzun süreli kira ve hizmet sözleşmelerinde imza tarihinde vergiyi hesaplamak, ileride doğacak yükü önler.
Yasal dayanak: 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu m.1, 5, 6, 22; Kanuna ekli (1) ve (2) sayılı tablolar.