Çalışanı yurt dışına göndermek: SGK, vergi ve izin süreçleri
Türkiye'deki işverenin çalışanını yurt dışına göndermesinde sosyal güvenlik sözleşmesi olan ve olmayan ülkeler, geçici görevlendirme, prim, gelir vergisi istisnası, İŞKUR izni ve işverenin kontrol listesi.
Yurt dışında proje üstlenen ya da müşterisine yerinde hizmet veren işletmeler, çalışanlarını kısa veya uzun süreli olarak yurt dışına gönderir. Bu durumda üç soru yanıtlanmalıdır: Çalışan hangi ülkede sigortalı olacak, ücret nerede vergilendirilecek ve gönderme işlemi için hangi izinler gerekli?
Önce ülkeye bakın
Türkiye'nin pek çok ülkeyle sosyal güvenlik sözleşmesi vardır. Sözleşmenin olup olmaması, izlenecek yolu belirler.
Sözleşme olan ülkeler
- Çalışan, sözleşmede öngörülen süre boyunca (ülkeye göre genellikle bir ile beş yıl arası) Türkiye'de sigortalı kalmaya devam edebilir.
- Bunun için SGK'dan, ilgili sözleşmeye ait görevlendirme formu (formüler) alınır ve gidilen ülkenin kurumuna ibraz edilir. Form olmadan çalışan, gidilen ülkede de sigortalı yapılmak zorunda kalabilir; bu da çift prim demektir.
- Süre uzatımı, iki ülkenin kurumlarının onayına bağlıdır.
Sözleşme olmayan ülkeler
- Türkiye'deki işverenlerin bu ülkelerde üstlendikleri işlerde çalıştırmak üzere götürdükleri Türk işçileri hakkında kısa vadeli sigorta kolları (iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık) ile genel sağlık sigortası hükümleri uygulanır.
- Uzun vadeli sigorta kolları (emeklilik) uygulanmaz; çalışan isterse isteğe bağlı sigorta ile bu süreleri tamamlayabilir: İsteğe bağlı sigorta
- Yurt dışındaki işyeri, Türkiye'deki işyerinden ayrı olarak tescil edilir.
Geçici görevlendirme ile uzun süreli çalışma arasındaki fark
| Geçici görevlendirme | Yurt dışındaki işyerine götürülme | |
|---|---|---|
| İşveren | Türkiye'deki işveren | Türkiye'deki işverenin yurt dışındaki işyeri |
| SGK bildirimi | Türkiye'deki işyerinden devam eder | Yurt dışı işyeri dosyasından |
| Süre | Kısa veya orta vadeli | Proje süresince |
| Uygulama | Seminer, kurulum, eğitim, kısa süreli hizmet | Şantiye, uzun süreli proje |
Ücretin vergilendirilmesi
- Türkiye'de yerleşik çalışan, kural olarak dünya genelindeki geliri üzerinden Türkiye'de vergilendirilir. Gidilen ülke de ücreti vergilendirebilir; bu durumda çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması ve çalışanın o ülkede kalış süresi belirleyici olur: ÇVÖA ve mukimlik belgesi
- Yurt dışında yapılan inşaat, onarım, montaj işleri ve teknik hizmetlerde çalışanlara ödenen ücretler, ücretin yurt dışındaki bu işlerden elde edilen kazançtan ödenmesi şartıyla gelir vergisinden istisnadır.
- Yurt dışındaki grup şirketlerine personel tahsisi gibi işlemler bu istisnanın kapsamına girmez.
İzin ve belgeler
- Türk işçilerinin yurt dışındaki işlere götürülmesi İŞKUR üzerinden yapılan işlemlere ve sözleşmeye bağlıdır. İzinsiz işçi götürmenin ağır yaptırımları vardır.
- Gidilen ülkenin çalışma vizesi ve oturma izni kuralları ayrıca takip edilmelidir.
- Ücretin döviz cinsinden belirlenmesi durumunda bordro ve kur farkları ayrıca izlenir: Döviz çevirici
İşveren için kontrol listesi
- Gidilen ülkeyle sosyal güvenlik sözleşmesi var mı?
- Sözleşme varsa görevlendirme formu SGK'dan alındı mı?
- Sözleşme yoksa yurt dışı işyeri tescil edildi mi?
- İŞKUR işlemleri tamamlandı mı?
- Ücretin vergilendirilmesi ve istisna şartları değerlendirildi mi?
- Çalışanla yazılı görevlendirme veya ek sözleşme yapıldı mı? (süre, ücret, harcırah, konaklama, dönüş)
- Gidilen ülkedeki iş sağlığı ve güvenliği kuralları belirlendi mi?
Yasal dayanak: 5510 sayılı Kanun m.5/g ve 10; 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.23; ikili sosyal güvenlik sözleşmeleri; Yurt Dışında İşçi Çalıştırılmasına İlişkin mevzuat.