Yabancılar için vergi numarası, tam ve dar mükellefiyet
Türkiye'de yaşayan veya yatırım yapan yabancılar için vergi kimlik numarası, yerleşme ölçütleri, tam ve dar mükellefiyet farkı, istisnai durumlar, gelir türlerine göre vergilendirme, beyan yükümlülükleri ve çifte vergilendirme ile ilişki.
Türkiye'de ev kiralayan, banka hesabı açan, şirket kuran ya da gayrimenkul satın alan bir yabancının ilk ihtiyacı vergi numarasıdır. İkinci soru ise daha önemlidir: Türkiye bu kişiyi hangi gelirlerinden vergilendirecek?
1. Vergi numarası
| Durum | Vergi numarası |
|---|---|
| Türkiye'de ikamet izni var | 99 ile başlayan yabancı kimlik numarası vergi numarası olarak kullanılır |
| İkamet izni yok | Herhangi bir vergi dairesinden veya Gelir İdaresi'nin çevrim içi hizmetlerinden, pasaportla vergi kimlik numarası alınır |
| Şirket ortağı veya yöneticisi olacak | Kuruluştan önce vergi numarası alınmalıdır |
Vergi numarası almak, kişiyi kendiliğinden vergi mükellefi yapmaz. Banka hesabı, tapu, araç ve abonelik işlemleri için bir kimlik numarası işlevi görür.
2. Tam mükellef mi, dar mükellef mi?
Türk gelir vergisi sisteminde kişinin vatandaşlığı değil, Türkiye'de yerleşmiş sayılıp sayılmadığı belirleyicidir.
Türkiye'de yerleşmiş sayılanlar (tam mükellef):
- İkametgâhı Türkiye'de bulunanlar,
- Bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar. Geçici ayrılmalar oturma süresini kesmez.
Altı aydan fazla kalsa da yerleşmiş sayılmayanlar:
- Belli ve geçici bir iş için Türkiye'ye gelen iş adamları, bilim insanları, uzmanlar, memurlar, basın yayın mensupları ve muhabirler,
- Tedavi, dinlenme, öğrenim veya turistik seyahat amacıyla gelenler.
| Tam mükellef | Dar mükellef | |
|---|---|---|
| Vergilendirilen gelir | Türkiye'de ve yurt dışında elde edilen tüm gelirler | Yalnızca Türkiye'de elde edilen gelirler |
| Yurt dışında ödenen vergi | Belirli şartlarla Türkiye'deki vergiden mahsup edilebilir | — |
| Çifte vergilendirme anlaşması | Mukimlik belirlemesinde anlaşmanın kuralları da uygulanır | Anlaşma, Türkiye'nin vergileme hakkını sınırlayabilir |
Hem Türkiye'de hem başka bir ülkede mukim sayılan kişiler için hangi ülkenin önceliği olduğu, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmasındaki ölçütlerle (daimi mesken, hayati menfaatler merkezi, vatandaşlık) belirlenir: ÇVÖA ve mukimlik belgesi
3. Gelir türlerine göre dar mükellefler
| Gelir | Vergilendirme |
|---|---|
| Türkiye'deki işverenden ücret | İşveren stopaj yapar; çoğu durumda beyan gerekmez: Maaş hesaplama |
| Konut kira geliri | Kiracı stopaj yapmıyorsa yıllık beyanname ile beyan edilir; istisna tutarı dar mükellefler için ayrıca değerlendirilir: Kira geliri beyanı |
| İşyeri kira geliri | Kiracı (işletme) stopaj yapar: Kira stopajı |
| Türk şirketinden kâr payı | Şirket stopaj yapar; anlaşmayla oran düşebilir: Kâr payı |
| Banka mevduat faizi | Banka stopaj yapar; beyan gerekmez |
| Gayrimenkul satış kazancı | Belirli süre içinde satılan gayrimenkullerde değer artış kazancı beyan edilir |
| Türkiye'de serbest meslek faaliyeti | Stopaj ve gerekiyorsa beyan |
Gelirin Türkiye'de elde edilip edilmediği, işin Türkiye'de yapılması veya değerlendirilmesi gibi ölçütlerle belirlenir.
4. Beyan ve ödeme
- Beyan gerektiren gelirler için yıllık gelir vergisi beyannamesi mart ayında verilir: Yıllık gelir vergisi beyannamesi
- Dar mükelleflerin bazı gelirleri (örneğin arızi kazançlar) için münferit beyanname verilir.
- Türkiye'den ayrılmadan önce vergi borçlarının kapatılması önerilir.
5. Sık karşılaşılan durumlar
"Türkiye'de ev aldım, kiraya verdim." Kira geliri Türkiye'de vergilendirilir; beyan gerekip gerekmediğini birlikte kontrol edelim.
"Uzaktan yurt dışındaki bir şirkete çalışıyorum, Türkiye'de oturuyorum." Altı aydan fazla kalıyorsanız tam mükellef sayılabilir ve bu ücret Türkiye'de vergilendirilebilir. Bu durum hem sizin hem yurt dışındaki işvereninizin yükümlülüklerini etkiler.
"Türk şirketinde ortağım ve müdürüm." Ortaklık ve yöneticilik, ayrıca sosyal güvenlik ve çalışma izni konularını gündeme getirir: Yabancılar için şirket kuruluşu
İlgili hizmetimiz: Yabancı yatırımcılar
Yasal dayanak: 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu m.3, 4, 5, 6, 7, 94, 101 ve 123; 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.8.