Stopaj ve tevkifat arasındaki fark: kim keser, kim öder?
İki kavram sık karıştırılır. Stopaj gelir vergisinin, KDV tevkifatı KDV'nin kaynakta kesilmesidir; örneklerle kimin cebinden ne çıktığını anlatıyoruz.
"Tevkifat" kelimesi Türkçede "kesinti" demektir; bu yüzden hem gelir vergisi stopajı hem KDV tevkifatı için kullanılır ve karışıklık buradan doğar. İkisini ayırmanın en kolay yolu, hangi verginin kesildiğine bakmaktır.
İlgili hesaplama: Stopaj (gelir vergisi kesintisi) hesaplama
Tek cümlede
- Stopaj (gelir/kurumlar vergisi tevkifatı): Bir kişiye gelir öderken, o gelirin vergisini ödeyenin kesip vergi dairesine yatırmasıdır. Kira, maaş, serbest meslek ücreti, kâr payı.
- KDV tevkifatı: Bir mal veya hizmet satın alırken, satıcının tahsil etmesi gereken KDV'nin bir kısmını alıcının kendisinin vergi dairesine ödemesidir.
Karşılaştırma
| Stopaj | KDV tevkifatı | |
|---|---|---|
| Hangi vergi? | Gelir veya kurumlar vergisi | Katma değer vergisi |
| Kimin vergisi? | Geliri elde edenin (kiraya veren, çalışan, serbest meslek erbabı) | Nihai tüketicinin; satıcının tahsil etmesi gereken |
| Kim keser? | Ödemeyi yapan işletme | Alıcı |
| Hangi beyanname? | Muhtasar ve prim hizmet (ayın 26'sı) | 2 No.lu KDV (ayın 28'i) |
| Sonra ne olur? | Gelir sahibi yıllık beyanda mahsup eder | Satıcı KDV'yi eksik tahsil eder; iade talep edebilir |
| Oran | %20 (kira, serbest meslek), %15 (kâr payı), tarife (ücret) vb. | 2/10'dan 9/10'a; tam tevkifatta 10/10 |
Örnek 1: Mali müşavirlik ücreti (yalnızca stopaj)
Bir şirket mali müşavirine aylık brüt 20.000 TL ödüyor.
- KDV %20: 4.000 TL — müşteri öder, mali müşavir kendi KDV beyannamesiyle yatırır.
- Stopaj %20: 4.000 TL — şirket keser ve muhtasarla yatırır; mali müşavir yıl sonunda bu tutarı vergisinden düşer.
- Mali müşavirin hesabına yatan: 20.000 − 4.000 + 4.000 = 20.000 TL.
Serbest meslek makbuzu hesaplama
Örnek 2: Temizlik hizmeti (yalnızca KDV tevkifatı)
Bir şirket temizlik firmasından KDV hariç 50.000 TL hizmet alıyor. Oran 9/10.
- KDV %20: 10.000 TL. Bunun 9.000 TL'sini alıcı 2 No.lu beyannameyle öder; 1.000 TL'sini satıcıya öder.
- Temizlik firması şirkettir, stopaj yoktur.
- Satıcıya ödenen: 51.000 TL; vergi dairesine: 9.000 TL.
KDV hesaplama · Tevkifat oranları
Örnek 3: Belirlenmiş alıcıya danışmanlık (ikisi birden)
Serbest meslek erbabı bir bankaya brüt 100.000 TL danışmanlık veriyor.
- Stopaj %20: 20.000 TL (banka keser).
- KDV %20: 20.000 TL; tevkifat 9/10 → 18.000 TL'yi banka öder, 2.000 TL'yi danışmana öder.
- Danışmana yatan: 100.000 − 20.000 + 2.000 = 82.000 TL.
Örnek 4: İşyeri kirası (yalnızca stopaj)
Kiraya veren gerçek kişiyse kiracı işletme %20 stopaj keser; KDV yoktur. Kiraya veren şirketse stopaj yoktur, KDV vardır; tevkifat da yoktur. Kira stopajı hesaplama
Akılda kalsın
- Stopaj kesilen kişinin vergisi azalmaz, peşin ödenmiş olur. Beyanname verirken düşülür.
- KDV tevkifatı satıcının vergisini azaltmaz, tahsilatını azaltır. Satıcı alışlarındaki KDV'yi indiremezse iade hakkı doğar. KDV iadesi
- Kesmeyen sorumludur. Stopaj veya tevkifat yapması gereken alıcı yapmazsa, vergi ve ceza ondan aranır.