Bir şirketi satın aldığınızda yalnızca varlıklarını değil, geçmişini de satın alırsınız: ödenmemiş vergiler, eksik bildirilmiş SGK primleri, kıdem tazminatı yükü, inceleme riski taşıyan işlemler. Satın alma öncesi inceleme (due diligence) bu riskleri fiyat ve sözleşme hükümlerine dönüştürmenin yoludur.
Pay devri mi, varlık devri mi?
| Pay (hisse) devri | Varlık / işletme devri | |
|---|---|---|
| Ne devralınır? | Şirketin tamamı, tüm hak ve borçlarıyla | Seçilen varlıklar ve işletme |
| Geçmiş vergi ve SGK riski | Şirkette kalır, alıcıya geçer | Kural olarak satıcıda kalır; işletme devrinde müteselsil sorumluluk doğabilir |
| Vergiler | Satıcı tarafında pay satış kazancı (AŞ'de 2 yıl şartıyla istisna olabilir) | KDV, damga vergisi; taşınmazda tapu harcı; satıcıda kazanç vergisi |
| İzin, ruhsat, sözleşmeler | Şirkette kalır | Yeniden alınması veya devri gerekebilir |
| Çalışanlar | Değişmez | İşyeri devrinde iş sözleşmeleri devralana geçer (4857 m.6) |
İnceleme kapsamımız
| Alan | Neye bakıyoruz? |
|---|---|
| Finansal | Gelir tablosu ve bilanço kalitesi, normalleştirilmiş kârlılık, işletme sermayesi, net borç, ilişkili kişi işlemleri, şarta bağlı yükümlülükler |
| Vergi | Son 5 yılın beyannameleri, KDV iadeleri, tevkifatlar, transfer fiyatlandırması, örtülü kazanç ve sermaye, inceleme ve izaha davet geçmişi, devreden KDV ve zararların kullanılabilirliği |
| SGK ve iş hukuku | Prim borcu, teşviklerin doğruluğu, eksik gün ve kayıt dışı istihdam riski, kıdem ve izin yükümlülüğü, devam eden davalar |
| Kurumsal | Ticaret sicil kayıtları, pay defteri, genel kurul kararları, sermaye ödemeleri, temsil yetkileri |
Hukuki inceleme (sözleşmeler, davalar, fikri mülkiyet, izinler) avukatlarla birlikte yürütülür.
Devralanın kamu borcu sorumluluğu
- Limited şirket payı: Devreden ve devralan ortak, devirden önceki kamu borçlarından payları oranında birlikte sorumludur.
- Kanuni temsilciler: Şirketten tahsil edilemeyen vergi ve SGK borçları için yöneticiler sorumlu tutulabilir.
- İşyeri devri: SGK prim borçlarından devreden ve devralan müteselsilen sorumludur.
Bu nedenle kapanıştan önce vergi borcu yoktur ve SGK borcu yoktur yazıları alınır; sözleşmeye tazminat ve teminat hükümleri eklenir.
İlgili hesaplama: Gecikme zammı hesaplama
İşlem belgeleri ve izinler
- Niyet mektubu (LOI), gizlilik sözleşmesi, pay alım sözleşmesi (SPA), kapanış listesi
- Satıcı beyan ve tazmin hükümleri; bedel ayarlaması (net borç, işletme sermayesi), bedelin bir kısmının vadeli/emanette tutulması
- Rekabet Kurumu izni: Tarafların cirosu tebliğdeki eşikleri aşıyorsa işlem izin alınmadan kapanamaz
- Sektöre göre BDDK, EPDK, BTK izinleri; yabancı alıcıda bildirimler
Kolaylaştırılmış birleşme
Devralan şirket devrolunanın paylarının tamamına sahipse (veya oy haklarının tamamı aynı pay sahiplerindeyse) birleşme raporu ve denetim gerekmez; %90 ve üzeri sahiplikte belirli şartlarla genel kurul kararı da aranmayabilir. Yeniden yapılanma
Süre ve çıktı
Orta ölçekli bir şirkette, veri odası hazırsa finansal ve vergi incelemesi 2–4 hafta sürer. Çıktı: kırmızı bayrak özeti, fiyatı etkileyen bulguların listesi, sözleşmeye eklenmesi önerilen hükümler ve kapanış sonrası 100 günlük uyum planı.
Kaynaklar
6102 sayılı TTK; 4054 sayılı Rekabet Kanunu ve birleşme–devralma tebliği; 6183 sayılı Kanun m.35 ve mükerrer m.35; 5510 sayılı Kanun m.88; 4857 sayılı İş Kanunu m.6; 5520 sayılı KVK m.13; 193 sayılı GVK mükerrer m.80.