Ortaklar cari hesabı: ortak şirketten para çekerse, şirkete borç verirse

Küçük ve orta ölçekli şirketlerde en sık karşılaşılan inceleme bulgusu ortaklar cari hesabıdır: Ortak şirket hesabından para çeker ya da şirkete para koyar, ama bu işlemler sözleşmesiz ve faizsiz kalır. Vergi açısından ilişkili kişiler arasındaki her işlem emsallere uygun olmalıdır (KVK 13).

1. Ortak şirketten para çekerse (131 Ortaklardan Alacaklar)

Şirketin ortağa faizsiz borç vermesi, emsallere aykırı bir işlemdir; vergi incelemesinde transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımı sayılabilir. Sonuçları:

• Hesaplanmayan faiz şirkete gelir yazılır, kurumlar vergisi ve vergi ziyaı cezası istenir.
• Dağıtılmış kâr payı sayılan tutar için kâr payı stopajı gündeme gelir.
• Faiz geliri KDV'ye tabidir; hesaplanmayan KDV de ayrıca aranır.

Ne yapılmalı?

1. Ortağa verilen borç için yazılı bir borç sözleşmesi (tutar, vade, faiz).
2. Her ay veya dönem sonunda adat (faiz) hesaplaması: ortağın borç bakiyesi üzerinden, emsal faiz oranıyla (uygulamada şirketin kendi kredi maliyeti veya TCMB'nin ilan ettiği kısa vadeli avans faiz oranı esas alınır).
3. Hesaplanan faiz için ortağa fatura düzenlenmesi ve KDV beyanı.
4. Ortağın borcunun kısa sürede kapatılması veya kâr payı dağıtımıyla mahsubu.

Örnek: Ortak 1.000.000 TL'yi 6 ay boyunca şirkette borç olarak tutuyor; emsal faiz yıllık %40 → yaklaşık 200.000 TL faiz geliri ve 40.000 TL KDV.

İlgili hesaplama: Ortaklar cari hesabı adat faizi · Kâr dağıtımı ve toplam vergi yükü

2. Ortak şirkete borç verirse (331 Ortaklara Borçlar)

Ortağın şirkete para koyması kendi başına sorun değildir; aksine sermaye artırımına göre esnek bir finansman yoludur. Dikkat edilecekler:

• Banka üzerinden transfer ve açıklamada "ortak borcu" ibaresi; nakit girişlerde kasa tutarsızlığı inceleme riskidir.
• Yazılı borç sözleşmesi: tutar, vade, faizli/faizsiz olduğu, geri ödeme koşulları.
• Faizsiz borç genellikle sorun doğurmaz (şirket aleyhine değil).
• Faiz ödeniyorsa: Ortaklardan ve ilişkili kişilerden alınan borçların dönem başı öz sermayenin 3 katını aşan kısmı örtülü sermaye sayılır; bu kısma ait faiz ve kur farkları gider yazılamaz ve dağıtılmış kâr payı sayılır. Ayrıca faiz oranı emsallere uygun olmalıdır.
• Finansman gider kısıtlaması: Yabancı kaynakları öz kaynağını aşan şirketlerde, aşan kısma isabet eden finansman giderinin %10'u kanunen kabul edilmeyen giderdir. KKEG listesi

İlgili hesaplama: Finansman gider kısıtlaması

3. Limited şirkette sermaye borcu

Taahhüt edilip ödenmemiş sermaye (24 ay içinde ödenmesi gereken) ortaktan alacak niteliğindedir; uzun süre ödenmemesi de inceleme konusu olabilir. Limited şirket kuruluşu

Kontrol listesi

• 131 ve 331 hesapların her ay mutabakatı
• Yazılı borç sözleşmeleri
• 131 bakiyesi için dönemsel adat ve fatura
• 331'de faizli borçlar için örtülü sermaye ve emsal faiz kontrolü
• Yıl sonunda kâr payı dağıtımıyla ortak borcunun kapatılması değerlendirmesi

Kaynaklar: 5520 sayılı KVK m.12 (örtülü sermaye), m.13 (transfer fiyatlandırması), m.11/1-i (finansman gider kısıtlaması); 3065 sayılı KDVK; Transfer Fiyatlandırması Yoluyla Örtülü Kazanç Dağıtımı Hakkında Genel Tebliğ.