Dövizli işlemler: kur farkı, kur değerlemesi ve muhasebe kaydı
Dövizli satış ve alımlarda faturanın TL karşılığı, tahsilat ve ödemede oluşan kur farkı, kur farkı faturası ve KDV, dönem sonu kur değerlemesi ve ilgili muhasebe hesapları.
Döviz cinsinden çalışan bir işletmenin kayıtlarında üç farklı tarih ve üç farklı kur karşınıza çıkar: faturanın düzenlendiği gün, paranın el değiştirdiği gün ve dönem sonu. Her biri ayrı bir kurala bağlıdır.
1. Fatura günü: kayıt
Dövizli bir fatura, düzenlendiği tarihteki kurla TL'ye çevrilerek deftere kaydedilir. Uygulamada TCMB döviz alış kuru kullanılır; tutarlılık için şirket içinde tek bir kur türü seçip her ay aynı şekilde uygulamak önemlidir. Fatura üzerinde hem döviz tutarını hem de TL karşılığını ve kullanılan kuru göstermek, ileride doğabilecek tartışmaları önler.
2. Tahsilat ya da ödeme günü: kur farkı
Fatura 10.000 USD, fatura günü kuru 41,20 TL, tahsilat günü kuru 41,90 TL olsun.
| TL karşılığı | |
|---|---|
| Faturadaki alacak | 412.000 TL |
| Tahsil edilen | 419.000 TL |
| Kur farkı (kâr) | 7.000 TL |
Satıcı açısından: Tahsilatta oluşan lehte kur farkı bir gelirdir. Bu fark, asıl işlemin bedelinde meydana gelen bir artış sayıldığından KDV'ye tabidir ve satıcı alıcıya kur farkı faturası düzenler. Kur farkı faturasında asıl işlemin KDV oranı uygulanır. Hesap için: Kur farkı faturası
Alıcı açısından: Ödemede kur yükseldiyse aleyhte kur farkı bir giderdir; satıcıdan gelen kur farkı faturasındaki KDV indirilebilir.
Kur düştüyse durum tersine döner: satıcıda aleyhte kur farkı oluşur. Bu durumda alıcının satıcıya fiyat farkı faturası düzenleyip düzenlemeyeceği, taraflar arasındaki sözleşmeye ve uygulamaya göre değerlendirilir.
3. Dönem sonu: kur değerlemesi
Yıl sonunda (ve geçici vergi dönemlerinin sonunda) bilançodaki açık döviz kalemleri yeniden değerlenir:
- Döviz kasası ve banka hesapları,
- Dövizli alacaklar ve borçlar,
- Döviz kredileri, verilen ve alınan avanslar.
Vergi Usul Kanunu'na göre bu kalemler, değerleme günündeki TCMB döviz alış kuru ile değerlenir; oluşan fark o dönemin kâr veya zararıdır. Değerleme farkı bir fatura gerektirmez ve KDV doğurmaz, çünkü ortada el değiştiren bir bedel yoktur. Dönem sonu kurları sitede tek tabloda: Dönem sonu değerleme kurları · Hesap: Kur değerlemesi
Altın, gümüş gibi kıymetli madenler de borsa rayiciyle değerlenir: Kıymetli maden değerleme
Muhasebe hesapları
| Durum | Hesap |
|---|---|
| Lehte kur farkı (gelir) | 646 Kambiyo Kârları |
| Aleyhte kur farkı (gider) | 656 Kambiyo Zararları |
| Kredilerden doğan aleyhte kur farkları | Finansman gideri olarak izlenir; finansman gider kısıtlaması açısından ayrıca değerlendirilir |
| Yatırım dönemindeki kredi kur farkları | Şartlarına göre maliyete eklenebilir |
Finansman gideri kısıtlaması: Finansman gider kısıtlaması
Sık yapılan hatalar
- Dönem sonu değerlemesi için kur farkı faturası kesmek. Değerleme farkı fatura konusu değildir.
- Tahsilattaki kur farkı için fatura kesmemek. Satıcı lehine oluşan kur farkı KDV'li faturayla belgelenmelidir.
- Avansları yanlış değerlemek. Alınan ve verilen sipariş avanslarının değerlemesi, avansın niteliğine göre farklı sonuç doğurabilir; tutarlı bir yöntem seçin ve belgeleyin.
- Farklı kur türlerini karıştırmak. Kayıtta efektif kur, değerlemede döviz alış kuru kullanmak gibi tutarsızlıklar mutabakatı zorlaştırır.
Yasal dayanak: 213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.215, 280; 3065 sayılı KDV Kanunu m.24 ve 35; KDV Genel Uygulama Tebliği.