Dış ticarette vergi ve maliyet, eşyanın gümrük tarife istatistik pozisyonuna (GTİP), menşeine ve seçilen gümrük rejimine göre belirlenir. Gümrük işlemleri gümrük müşaviri aracılığıyla yürütülür; muhasebe tarafında ise kıymet, kur, KDV ve belge düzeni doğru kurulmalıdır.
1. GTİP: her şeyin başlangıcı
GTİP 12 hanedir: ilk 6 hane dünya genelinde ortak Armonize Sistem, 7–8. haneler AB Kombine Nomenklatürü, 9–10. haneler ulusal alt pozisyon, 11–12. haneler istatistik pozisyonudur. Gümrük vergisi, ilave gümrük vergisi, ÖTV, KDV oranı, ithalat denetimleri ve damping önlemleri bu koda bağlıdır.
- Kodunuzu çözümleyin veya ürün adıyla fasıl arayın: GTİP çözümleme
- Resmî tarife: Ticaret Bakanlığı Türk Gümrük Tarife Cetveli (Mevzuat bölümünde fasıl fasıl)
- Tereddütte idareyi bağlayan karar: Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) e-başvuru
Ticaret Bakanlığı GTİP tespiti için doğrudan görüş vermez; BTB veya tarife bilgisi başvurusu yapılmasını ister. Yanlış GTİP, eksik vergi tahsili ve gümrük idari para cezası doğurabilir.
2. İthalatta vergiler
| Vergi / fon | Matrah | Not |
|---|---|---|
| Gümrük vergisi | Gümrük kıymeti (CIF) | Menşe ve STA'ya göre sıfır veya indirimli olabilir |
| İlave gümrük vergisi | Gümrük kıymeti | Genellikle STA bulunmayan ülke menşeli eşyada |
| KKDF | Mal bedeli | Kabul kredili, vadeli akreditifli ve mal mukabili ödemede genellikle %6; peşin ödemede yok |
| ÖTV | Kıymet + gümrük vergileri | Yalnız ÖTV listelerindeki mallarda |
| KDV | Kıymet + tüm vergi ve fonlar + beyannameye kadar giderler | İthalatçı KDV mükellefiyse indirilir |
| Damga vergisi | Gümrük beyannamesi başına | 1.605,80 TL |
Toplam maliyeti hesaplayın: İthalat maliyeti ve gümrük vergileri
Gümrük kıymeti mal bedeline Türkiye gümrük sınırına kadar olan navlun ve sigorta eklenerek bulunur (CIF). Döviz cinsinden kıymet, beyannamede yazılan kurla TL'ye çevrilir. İthalatta ödenen KDV, beyannamenin ait olduğu dönemde indirim konusu yapılır.
3. Menşe ve tercihli rejim
- A.TR dolaşım belgesi: Türkiye–AB Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde serbest dolaşımı gösterir; gümrük vergisi uygulanmaz.
- EUR.1 ve menşe beyanı: Serbest ticaret anlaşması (STA) olan ülkelerle tercihli menşe; indirimli veya sıfır gümrük vergisi.
- Belgenin ihracatçı ülkede usulüne uygun düzenlenmemesi, sonradan yapılan doğrulamada vergi farkı ve ceza tahsiline yol açar.
4. İhracat
- KDV istisnası: Mal ihracatı KDV'den istisnadır; ihracata ilişkin yüklenilen KDV iade alınabilir. KDV ve KDV iadesi
- İhraç kayıtlı satış: İmalatçıların dış ticaret sermaye şirketlerine veya sektörel dış ticaret şirketlerine ihraç edilmek şartıyla yaptıkları teslimlerde KDV tahsil edilmez; ihracat 3 ay içinde gerçekleşmelidir.
- Dahilde işleme rejimi (DİR): İhraç edilecek ürünlerin üretiminde kullanılan ithal girdiler gümrük vergisi ve KDV ödenmeden ithal edilebilir; izin belgesi ve süre takibi gerekir.
- E-ihracat (ETGB): Belirli tutarın altındaki e-ticaret gönderileri elektronik ticaret gümrük beyannamesiyle basitleştirilmiş usulde ihraç edilir.
- Hizmet ihracatı: Yurt dışındaki müşteriye verilen ve yurt dışında yararlanılan hizmetler ayrı kurallara tabidir: Hizmet ihracatı
- Fatura: İhracat faturası döviz cinsinden düzenlenebilir; e-Fatura kapsamındaki mükellefler ihracatı e-Fatura (ihracat senaryosu) ile belgeler.
5. İhracat bedelinin yurda getirilmesi
Mal ihracatı bedelleri, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar uyarınca fiilî ihracat tarihinden itibaren 180 gün içinde Türkiye'ye getirilir. TCMB İhracat Genelgesi'ne göre ihracat bedelinin bir kısmının İhracat Bedeli Kabul Belgesi (İBKB) karşılığında bankaya satılması zorunludur. Genelgedeki temel oran %25'tir; bu oran geçici maddelerle dönemsel olarak %35'e yükseltilmiştir (en son 31.07.2026'ya kadar). Güncel oranı işlem tarihinde bankanızdan veya TCMB'nin ihracat genelgesinden teyit edin.
6. Kur farkları ve değerleme
| Durum | Uygulama | Araç |
|---|---|---|
| Döviz cinsinden yurt içi satışta tahsilata kadar oluşan fark | Fatura düzenlenir, KDV matrahına dahildir (KDVK 24/c) | Kur farkı faturası |
| Dönem sonu dövizli kasa, banka, alacak ve borçlar | VUK 280'e göre değerleme; KDV'ye tabi değildir | Kur değerleme |
| İhracat bedeli | Fiilî ihracat tarihindeki TCMB döviz alış kuru ile kayıt; tahsilattaki fark kur farkı geliri/gideri | Döviz çevirici |
Sık yapılan hatalar
- GTİP'i tedarikçinin faturasındaki koddan aynen almak; ülkeler ilk 6 haneden sonra farklı kod kullanır.
- Navlun ve sigortayı gümrük kıymetine eklememek veya sonradan gelen navlun faturasını KDV matrahına dahil etmemek.
- İthalde ödenen KDV'yi yanlış dönemde indirmek.
- İhraç kayıtlı satışta 3 aylık süreyi kaçırmak; KDV ve gecikme zammı satıcıdan aranır.
- İhracat bedelinin getirilmesini ve İBKB'yi takip etmemek.
Kaynaklar
4458 sayılı Gümrük Kanunu (m.15 tarife, m.23–31 kıymet); KDV Kanunu m.11, 12, 16, 21, 24/c; ÖTV Kanunu; Damga Vergisi Kanunu; İthalat Rejimi Kararı; 32 Sayılı Karar ve TCMB İhracat Genelgesi; Ticaret Bakanlığı tarife sık sorulan sorular.